In 2021 is online gokken gelegaliseerd in Nederland. Dit ging gepaard met een golf aan promotie via reclames. Nu laten cijfers zien dat het aantal mensen, met name jongeren, dat hulp zoekt voor gokproblemen sterk is toegenomen (LADIS 2025). De afgelopen jaren zijn er veel kwantitatieve studies gedaan die inzicht geven in de cijfers van gokproblematiek (Hollander e.a. 2024). Wij voerden in opdracht van het WODC een kwalitatief onderzoek uit naar de verhalen achter deze cijfers (Holst e.a. 2025). Zo’n studie is cruciaal om meer inzicht te krijgen in onderliggende motieven, ervaringen en behoeften, en zo effectievere preventie- en interventie-strategieën te ontwikkelen. Het onderzoek sluit aan bij eerdere WODC-studies om tot aanbevelingen te komen voor een aangepast kansspelbeleid, waaraan het ministerie van Veiligheid en Justitie sinds februari 2025 werkt.
‘Fear of missing out’
Bob (niet zijn echte naam) is begin 20, hij heeft een goede baan bij een bouwbedrijf en woont bij zijn ouders. Hij heeft 8000 euro gespaard om te gaan samenwonen met zijn vriendin. Eigenlijk heeft hij nooit interesse gehad in gokken. Hij is weleens naar een casino geweest, maar vond er weinig aan ‒ ‘zonde van je geld’. Bob hoort echter steeds vaker om zich heen dat vrienden grote geldbedragen winnen met sportweddenschappen of turbobeleggingen in bitcoins. Hij wil dat ook weleens proberen, hij beschrijft een fear of missing out: ‘Het voelde een beetje alsof ik achterbleef. Iedereen om me heen, jongens van mijn voetbalteam, collega’s... Je hoort allemaal van die mooie verhalen. Ik denk dat dat me gewoon gepakt heeft.’
Als hij nou weer een grote klapper maakt, denkt hij, zijn al zijn problemen opgelost
Omdat hij weinig afweet van cryptobeleggen, zoekt hij op internet advies en komt uit bij een tussenpersoon. Aanvankelijk gaat het goed, hij verdient veel geld, en op advies van zijn tussenpersoon legt hij steeds meer in. Tot op een dag de tussenpersoon van de aardbodem is verdwenen. Bob realiseert zich dat hij is opgelicht en zijn volledige spaargeld kwijt is, 8000 euro. Hij schaamt zich enorm en durft het aan niemand te vertellen.
Niet lang daarna, op zijn werk, is een collega op online slots aan het gokken. ‘Doe je een keertje mee met 10 euro?’ vraagt de collega. Met zo’n klein bedrag lijkt er weinig te kunnen misgaan. ‘De eerste keer won ik meteen. (...) Ik maakte van 20 euro 180, dat is mooi. Dit moet ik vaker doen.’
Zijn gedrag veranderde
Gokken lijkt een snelle en makkelijke manier om zijn geld terug te verdienen. Binnen vier maanden escaleert zijn gokken echter van enkele tientjes naar honderden euro’s per dag, en al vrij snel heeft hij 9000 euro schuld. Soms wint hij hoge bedragen, zelfs een keer 18.000 euro, maar elke keer verliest hij alles weer. Toch zit in zijn achterhoofd dat hij zijn problemen kan oplossen met gokken. Als hij nou weer een grote klapper maakt, denkt hij, zijn al zijn problemen opgelost, en hoeft hij niemand iets te vertellen over zijn gokschulden of dat hij opgelicht is.
Hij valt 10 kilo af omdat hij geen tijd neemt om te eten
Bob krijgt steeds meer stress, het gokken neemt zijn leven over. Van de stress kan hij niet slapen, en als hij niet kan slapen gaat hij gokken. Soms gokt hij twintig uur achter elkaar. Hij valt 10 kilo af omdat hij geen tijd neemt om te eten, hij verwaarloost zichzelf. Hij beschrijft zichzelf als van nature een zachtaardige persoon, maar nu valt hij regelmatig uit tegen zijn ouders en zijn vriendin.
Zijn vriendin vertrouwt het niet; van vrienden hoort ze dat hij geld leent, terwijl hij toch een goede baan heeft. Ze doorzoekt zijn zakken en vindt 3MMC, een goedkope variant van cocaïne. Ze confronteert hem ermee, en dan vertelt hij haar alles. Met haar hulp vertelt hij het aan zijn ouders. Zijn ouders zijn verbaasd, zij hadden geen idee dat hun zoon gokte. Hij zat wel veel op zijn telefoon, en zijn gedrag veranderde, maar ze wisten niet dat het door het gokken kwam. Ze zijn ook boos; hij kan toch altijd alles met hen delen, waarom heeft hij niet eerder om hulp gevraagd? Samen zoeken ze een behandeltraject uit.
Totocultuur
Het verhaal van Bob geeft in een notendop de uitdagingen weer van de wereld waarin jongeren nu opgroeien. Over hun ervaringen interviewden we 26 jongvolwassenen die gokten. Deze jongvolwassenen beschreven dat ze veelvuldig in aanraking kwamen met gokken: in sportclubs, op hun bijbaantjes, tijdens het uitgaan.
Veel gokvormen lijken volgens hen niet op gokken, maar eerder op het spelen van een spelletje
Ze beschreven een overvloed aan reclames en andere marketingvormen, zowel in publieke ruimtes, zoals sponsoring van voetbalclubs, als via hun sociale media, bijvoorbeeld via influencers. ‘Je wordt continu uitgedaagd door alles om je heen, op je telefoon, op je laptop, je wordt er constant mee geconfronteerd. Dat werkt in je hoofd natuurlijk ook heel naar. Je wilt focussen op wat je wel belangrijk vindt, maar toch word je afgeleid omdat er dingen zijn die je triggeren’, zegt een man van 21 jaar.
En ze beschreven een social buzz in hun vriendenkring, waarin vooral succesverhalen over gokken worden gedeeld. Sommigen spreken van een ‘totocultuur’ in hun vriendenkring. Het gokaanbod is overvloedig, alle vormen zijn makkelijk toegankelijk. Veel gokvormen lijken in hun ogen niet op gokken, maar eerder op het spelen van een spelletje, of het toevoegen van extra spanning aan het kijken van een sportwedstrijd. De gokspellen zijn zo vormgegeven dat er een conditionering optreedt. Een 21-jarige man beschrijft het als volgt: ‘Als zij [mijn vrienden] dan om me heen daarmee bezig zijn, en ik hoor dezelfde geluidjes die ik een paar jaar terug ook hoorde... Bij mij is het gelijk een soort warmtegloed over mijn rug heen.’
Zorgplicht
Gokken wordt al snel alomtegenwoordig in hun leven, terwijl dit voor hun omgeving vaak onzichtbaar blijft. Kansspelaanbieders hebben officieel een zorgplicht, maar de uitvoering hiervan staat niet in verhouding tot de problemen, vinden jongeren. ‘Dan heb je een gesprek van vijf minuten (…). Terwijl ze dondersgoed wisten hoeveel ik vergokte op een dag daar. (…) Terwijl ik voor een jochie van toen 21 of zo, 10.000 euro op een dag vergokte soms’, zegt een 26-jarige man.
Jongeren ervaarden dat ze onder druk gezet worden door kansspelaanbieders om door te spelen
Jongeren ervaarden juist eerder dat ze onder druk gezet worden door kansspelaanbieders om door te spelen, door bijvoorbeeld extra bonussen aangeboden te krijgen, of door op te bellen als iemand een tijdje niet heeft gespeeld.
Gokschade is ingrijpend
Uit ons onderzoek kwam naar voren dat gokschade ingrijpend is, en zich over alle leefgebieden uitstrekt. Mensen beschrijven financiële schade, maar vooral relationele schade die soms onherstelbaar is. Verder beschreven ze mentale en fysieke klachten: stress, depressie, stemmingswisselingen, buikpijn, hoofdpijn. De schades op de verschillende leefgebieden versterken elkaar. Bijvoorbeeld: als jongeren schulden hebben dan hebben ze geen geld om met vrienden leuke dingen te doen; hierdoor missen ze formatieve ervaringen. Ook beschrijven mensen dat hun controleverlies op het gebied van gokken leidt tot een negatief zelfbeeld, verlies van zelfvertrouwen en motivatie. Ze voelen zich pessimistisch over hun toekomst.
‘Ik heb wel suïcidale gedachten gehad. En dat vind ik zelf heel erg’
We hebben zowel jongeren geïnterviewd met ernstige gokproblemen als jongeren met beginnende gokproblemen. Van de jongeren met ernstige gokproblemen gaf een derde aan door hun gokken weleens suïcidale gedachten te hebben gehad, of zelfs een suïcidepoging te hebben gedaan. Een man van 27 met ernstige problemen: ‘Dus ik heb wel suïcidale gedachten gehad. En dat vind ik zelf heel erg. En moeilijk over te praten. Maar dat is niet één keer gebeurd, dat is misschien vijf keer gebeurd. (…) Het is soms wel kantje boord geweest (…). Ik wist niet meer wat ik met mezelf aan moest, (…) want dit is niet meer om te lossen.’
Ook mensen die niet gokverslaafd zijn, maar wel matige problemen hebben, ervaren gokschade zoals slapeloosheid, stress en spijt. Daarom wordt er in de internationale literatuur voor gepleit om niet alleen te kijken naar gokverslaving, maar breder naar gokproblematiek.
‘Dan stop je toch gewoon?’
Mensen beschrijven een grote schaamte waardoor ze geen hulp durven te zoeken. Een jonge man is in behandeling bij zijn huisarts voor een burn-out, maar heeft daar niet genoemd dat hij ook gokproblemen heeft. Als we hem vragen naar de reden, antwoordt hij: ‘Schaamte eigenlijk. Want oké, ik ben een hoogopgeleide man. Ik heb een vrouw, ik heb een huis gekocht, ik heb een goede baan. En dan kan ik mezelf niet onder controle houden met gokken. Ja, dan voel je je een beetje als een loser.’
Ze hadden veel reclames voor gokken gezien, maar bijna geen campagnes over hulp voor gokproblematiek
Een oorzaak van deze schaamte is dat gokproblematiek zo onzichtbaar is. Van de buitenkant is het alsof mensen een succesvol leven hebben, en dit verhoogt de drempel om de problemen toe te geven. Een andere oorzaak van de schaamte is dat mensen bang zijn hun geliefden pijn te doe; de gokproblemen raken ook hen. Een derde oorzaak van de schaamte komt door onwetendheid over verslaving, bij mensen zelf en bij hun naasten. Hun gedrag is onbegrijpelijk voor hen geworden, mensen zijn bang dat anderen het niet zullen begrijpen. ‘Dan stop je toch gewoon?’ kregen mensen bijvoorbeeld soms te horen van naasten of professionals.
Mensen waren ook onbekend met hulpverlening. Ze hadden veel reclames voor gokken gezien, maar bijna geen campagnes over hulp voor gokproblematiek. Hulpverlening bleef grotendeels onzichtbaar.
Aanbevelingen
In ons rapport doen we verschillende aanbevelingen:
- Perk de blootstelling aan gokreclames verder in en vergroot het risicobewustzijn met betrekking tot gokken en persuasieve marketingtechnieken, ook bij kinderen.
- Benader gokschade als een breed maatschappelijk probleem (dus ook van niet-spelers en naasten) en werk aan destigmatisatie van mensen met gokproblemen.
- Verbeter de preventie van gokgerelateerde suïcide door kennis en gespreksvaardigheden bij hulpverleners te vergroten.
- Verkort de wachttijden voor passende hulp, en onderzoek hoe ervaringsdeskundigen inzetbaar zijn voor doorleiding naar en het verbeteren van het zorgaanbod.
- Verbied telefonisch adverteren door kansspelaanbieders.
- Laat de zorgplicht ontwikkelen door onafhankelijke experts (wetenschappers, ervaringsdeskundigen, behandelaren), niet door aanbieders zelf.
- Ontwikkel en gebruik een gestandaardiseerd protocol dat risicovol spelgedrag kan detecteren en opvolgen.
Hulpmiddelen en behandelingenEr zijn verschillende hulpmiddelen beschikbaar als iemand wil stoppen of wil minderen met gokken. Op de website openovergokken.nl is veel informatie beschikbaar, inclusief een hulplijn en een zelftest. Ook het Trimbos-instituut heeft een expertisecentrum op het gebied van gokken, met onder andere gesprekstools voor professionals. Het geeft veel rust voor mensen en hun naasten om geen toegang meer te hebben tot gokken. Er zijn hiervoor verschillende hulpmiddelen:
Deze methodes zijn hulpmiddelen; ze zijn niet waterdicht. Daarom is aanvullende behandeling aan te raden:
|
Anke Snoek, Jeroen Hairwassers, Bas Brons en Ruth van Holst maken deel uit van de onderzoeksgroep Gokproblematiek van Amsterdam UMC. Het onderzoek is gedaan in opdracht van het WODC.
Foto Aidan Howe via Pixabay