Het verhaal van Jezus en de wonderbaarlijke vermenigvuldiging van vijf broden en twee vissen uit het Nieuwe Testament wordt door moderne theologen niet letterlijk genomen. De Messias zal ongetwijfeld indrukwekkende dingen hebben gepresteerd, maar Harry Potter was hij niet. In de moderne interpretaties zien theologen het als een metafoor voor de baten van delen, vertrouwen en gemeenschap.
Moderne woonvorm
Ik moest eraan denken toen ik de locatie De Mulder in Venray bezocht. De Mulder was tot voor kort een klassiek verpleeghuis. Het bestuur van de Zorggroep, een VVT-instelling (Verpleging, Verzorging en Thuiszorg) uit Noord- en Midden- Limburg, gelooft in vernieuwing. De Mulder is omgekat naar een moderne woonvorm waar ook mensen wonen die verpleeghuiszorg nodig hebben, maar dat is nu nog maar één derde van de bewoners. Eén derde zijn bewoners die lichte zorg nodig hebben en één derde heeft helemaal geen zorg nodig. Dat kunnen ouderen of jongeren zijn of wie ook past bij deze woonvorm.
Ze willen pionieren met het idee dat in een zorgzame gemeenschappen bewoners samenredzaam zijn
De Zorggroep heeft de handen ineengeslagen met zorgkantoor VGZ, woningcorporatie Wonen Limburg, wijkontmoetingscentrum ’t Schöpke, dagbesteding van Dichterbij voor mensen met een verstandelijke beperking en tweedehandswinkel Re-Touch. Met z’n allen willen ze pionieren met het idee dat in een zorgzame gemeenschappen bewoners samenredzaam zijn en daarmee een hogere kwaliteit van leven bereiken.
Niet alleen de bewonersmix is anders dan in een verpleeghuis, ook de personeelsmix bestaat niet uit personeel met vooral een zorgachtergrond, maar is veel meer divers in wat ze een Goed-Voor-Elkaar-Team noemen, een term die gelijkwaardigheid uitstraalt.
Eigenwaarde stijgt
De associatie met broden en vissen is het best te begrijpen door het verhaal van Herman (gefingeerde naam) te vertellen. Herman is de enige bewoner van De Mulder die er ook al vóór de verbouwing woonde. Herman werd daar verzorgd met maaltijden en zorg en nam weinig deel aan gemeenschappelijke activiteiten. Een beetje een knorrepot ook.
Herman is de personificatie van wat er gebeurt als je bewoners als mens ziet
Binnen twee maanden na de verbouwing kennen de mensen Herman niet meer terug. Hij doet zelf zijn boodschappen, kookt met enige regelmaat zijn eigen maaltijden en zit overdag listig vals te spelen met kaarten om centen met andere bewoners. Het geknor is verstomd.
Herman is de personificatie van wat er gebeurt als je bewoners als mens ziet. De eigenwaarde stijgt, alsook de behoefte om initiatieven te nemen en te interacteren met andere bewoners.
De wonderbaarlijke vermenigvuldiging heeft niet alleen betrekking op Herman en zijn medebewoners. Het merkwaardige is dat er minder verplegend personeel is dan eerst, maar dat ze toch meer tijd hebben. En hun werk is leuker omdat het gevarieerder is geworden en ze meer zelf kunnen bepalen hoe hun werk vorm te geven. Dat is nog wat anders dan de dicht geprotocolleerde haastklussen in de wijk en hup door de naar de volgende klant. Sorry mevrouw, voor een praatje heb ik vandaag geen tijd!
Het licht gezien
De Zorggroep is niet de enige organisatie die het licht heeft gezien. In Rotterdam heb je de Thuis Plus Flats en in Amsterdam de Langer Leven Flats. Habion heeft al tijden met Liv Inn in Hilversum bewezen wat het oplevert door populaties te mengen en bewoners aan het roer te zetten. Humanitas Deventer biedt al sinds 2012 woonruimte aan studenten die in het woonzorgcentrum wonen.
Niet zelden leiden die gemengde woonvormen tot complexe financieringsvragen
Niet zelden leiden die gemengde woonvormen tot complexe financieringsvragen. Dat krijg je als je functies en bewoners mengt. Omdat we de welvaartstaat hebben opgebouwd op basis van individuele aanspraken en doelgroepen, moet de financiering uit verschillende bronnen en wetten komen, met het gebruikelijke gevaar dat financiers naar boven kijken of naar elkaar als ze de portemonnee moeten trekken.
Ik was de afgelopen tijd bij veel bijeenkomsten met pleitbezorgers van zorgzame gemeenschappen. Steeds meer mensen – ook systeempartijen – raken overtuigd van de kracht van die gemeenschappen. Op het We doen het samen-festival in Utrecht waren zelfs 1500 bezoekers en werd het festival opgeluisterd met het bezoek van burgemeester Sharon Dijksma en minister Pieter Heerma. In Rotterdam spraken vijfhonderd gemeenteambtenaren met elkaar over het onderwerp in gezelschap van burgemeester Carola Schouten.
Rondjes draaien
Het is hartverwarmend dat de waardering voor burgerinitiatieven en gemeenschapszin stijgt, maar laten we niet ontaarden in Hare Krishna’s die als kritiekloze sektariërs met elkaar dansen en zingen. Het probleem dat we nog niet hebben opgelost, is hoe initiatieven die bewezen effectief zijn structureel te financieren. Toen ik die vraag stelde aan een bestuurder van een zorgverzekeraar op een evenement bij de Rabobank gaf die het antwoord: ‘Er zijn genoeg potjes.’ Ik was blij dat ik niet naast een muur zat anders had ik zonder twijfel mijn hoofd er onzacht tegenaan gebonkt.
Als ik met VitaValley impactstudies doe naar zorgzame gemeenschappen ligt de vraag naar structurele financiering altijd op tafel. Het is gekmakend, want het gaat doorgaans om weinig geld met grote impact. We moeten dit fundamentele probleem onderkennen en oplossingen bedenken, anders blijven we rondjes draaien.
Dat het anders kan, bewijst Zuid-Limburg. Daar is men er wonderwel in geslaagd de neuzen van zorgverzekeraars, alle betrokken gemeenten, zorgaanbieders, welzijnsorganisaties en burgerinitiatieven dezelfde kant op te laten wijzen in de PlusWIJken. Het mooie van de PlusWIJken is niet alleen dat het een goed idee is, maar dat het ook laat zien dat alle smoesjes waarom dit niet zou kunnen, gelogenstraft worden.
De wonderbaarlijke vermenigvuldiging van de vijf broden en twee vissen van zorgzame gemeenschappen gaat daarbij helpen. Want omdat er meer te verdelen is, is samenwerken niet alleen goed, maar ook lonend. Met de groeten van Herman.
Marcel Canoy is hoogleraar gezondheidseconomie en dementie aan de VU. Hij is daarnaast werkzaam bij VitaValley en bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM).