Het is een zonnige donderdagmiddag, tegen lunchtijd. In haast kom ik voor een lunch aan bij een restaurant in Veldhoven. Ik ben vijf minuten te vroeg. Dat komt goed uit. Kan ik nog even een telefoontje doen. Na zes minuten hang ik op en loop ik naar een van de tafels op het terras.
Emily komt aangerend. ‘Hé Teun, mag ik jou even knuffelen?’ vraagt ze. ‘Natuurlijk’, zeg ik, ‘goed dat je het even vraagt.’ Om vervolgens een heel dikke knuffel te ontvangen. De glimlach op mijn gezicht kan ik niet onderdrukken.
Emily woont in een woonhuis van een zorginstantie voor mensen met een verstandelijke beperking.. Emily is een jonge vrouw met het syndroom van Down en vindt iedereen aardig. Omdat ze sociale en eigen grenzen moeilijk aanvoelt en geen gevaren kan inschatten, loopt ze een zeker risico. Positief bekeken, zorgt Emily ervoor dat je snel verbinding met haar ervaart. Uit fysiek en oogcontact haalt ze betekenis. Overigens ook haar begeleider en ik ontlenen er betekenis aan.
Betekenisvol
Betekenis halen mensen uit andere mensen. De momenten tussen Emily, haar begeleider en mijzelf zijn wat gedragsdeskundige Wieneke Penninga c.s. betekenisvolle interactiemomenten noemt.
Emily denkt vanuit vertrouwen en verbindt zichzelf oprecht met de ander
Kijkend naar de wereld zoeken we naar betekenis, maar tijdens die zoektocht zijn we juist die betekenisvolle verbinding met de ander en de omgeving kwijtgeraakt. We verbinden minder, oordelen meer en toch verlangen we er in wezen naar om bewuster te leven.
Emily denkt vanuit vertrouwen en verbindt zichzelf oprecht met de ander. Zij kan niet anders. Haar positieve houding, haar oprechte intenties zijn precies wat de samenleving nodig heeft in deze tijd van polarisering, veroordeling en korte lontjes.
Verandering
Hoogleraar Transitiekunde Jan Rotmans stelt dat wij een verandering van tijdperk beleven. Er verandert zoveel, zo snel en zo radicaal dat mensen zich er geen raad mee weten. Mensen hebben het gevoel dat ze de grip op hun bestaan kwijt zijn en verwachten weinig van politici en bestuurders. Die kijken immers vooral naar de winst-en-verlies-rekening op de korte termijn, en niet naar de effecten op de lange duur.
In de huidige overgangsfase zijn mens en samenleving angstiger en zoekende. We leven in een samenleving die verhardt, waar polarisatie hoogtij viert en waar mensen wantrouwend tegenover elkaar staan. Mogelijk kan Emily ons helpen een uitweg te vinden.
Zou ze een spiegel voor ons kunnen zijn in deze verandering van tijdperk?
Emily is cognitief beperkt, maar tegelijkertijd is ze zoveel meer dan dat. Als het niet goed met haar gaat, zegt ze het gewoon. Ook wijst ze zonder dralen naar mijn blouse als er een vlek op zit of maakt ze me erop attent als er een stuk sla tussen mijn tanden is achtergebleven. Zou ze een spiegel voor ons kunnen zijn in deze verandering van tijdperk?
Voorbeeld
Een spiegel van vriendelijkheid, verbinding en betekenisgeving. Een spiegel die een eerlijk beeld geeft, en nieuwsgierig maakt naar de ander. Een spiegel die een reflectie biedt op onze intenties, overtuigingen en normeringen.
Ik accepteer zelden een knuffel van een ander. Sterker nog, ik zou het als grensoverschrijdend gedrag beschouwen. Niet bij Emily: bij haar ga ik ervan uit dat zij contact wenst, dat zij verbinding wil en dat knuffelen haar vrolijk maakt. En laten we eerlijk zijn: welk mens hunkert niet naar begrip, empathie en verbinding met een ander?
Richtinggevend
Embregts c.s. leert ons dat de ervaringskennis van mensen zoals Emily ons allen kan helpen. Helpen bij het formuleren en uitvoeren van beleid, in het analyseren van de wereld en met het toetsen van onze opvattingen. Mijn pleidooi is dat de Raad van State en het College voor de Rechten van de Mens en andere adviesorganen zich verrijken met brede ervaringskennis uit de samenleving.
Dan moeten we ervaringskennis echter niet zien als iets wat moet of minderwaardig is
We leven in een land waarvan de regering na amper elf maanden is gevallen en waarin politieke partijen elkaar voortdurend de maat nemen. Een land waarvan de inwoners zich onrustig en onbegrepen voelen. De behoefte aan houvast is groot. De ervaringskennis van de Emily’s van deze wereld, op alle plekken, kunnen het beleid verrijken. Dan moeten we ervaringskennis echter niet zien als iets wat moet of minderwaardig is. We moeten ervaringskennis vooral als inspiratiebron gebruiken. Emily laat zien dat we er onze samenleving vriendelijker, nieuwsgieriger en opener mee kunnen maken. En ons weer kan laten glimlachen.
Teun Haans is pedagoog en bestuurskundige en promovendus aan de Universiteit van Tilburg. Hij houdt zich bezig met het vak van leidinggeven, besturen en toezicht houden. Hij doet dat in de rollen van (onbezoldigd) bestuurder, directeur en toezichthouder.