COLUMN Hoe empathie uit onze samenleving verdwijnt

Ik moet toegeven dat ik de laatste tijd niet altijd even vrolijk ben, maar als ik naar het nieuws kijk neemt mijn vertrouwen in de mensheid zienderogen af. Zo bereikte me het nieuws dat ruim veertig procent van de artsen de behandeling wil kunnen weigeren aan patiënten met een ongezonde leefstijl, zeker als die leefstijl bijdraagt aan de aandoening waarvoor behandeling gevraagd wordt.

 Zonder empathie is de zorg mank

Blijkbaar zien, in navolging van politici, nu ook artsen de leefstijl als volstrekt vrije keuze. In deze visie zijn niet alleen het leven en het lichaam maakbaar, maar zijn de burger of de patiënt er ook persoonlijk verantwoordelijk voor en dus schuldig aan als het niet goed gaat.

Om te beginnen is dit wetenschappelijk aanvechtbaar: keuzes worden grotendeels onbewust gemaakt. Omgeving, marketing en persoonlijke omstandigheden zoals stress spelen een zeer grote rol in het keuzenproces. Keuzes worden altijd gemaakt in een context en de mate waarin mensen deze kunnen beïnvloeden is maar heel beperkt. Daarbij kan er weliswaar een statistisch verband zijn tussen leefstijl en aandoening, maar op individueel niveau is dit niet altijd bewijsbaar, laat staan dat er van een echte vrije keuze en dus schuld sprake is. Statistische gegevens mogen nooit naar individueel niveau worden vertaald. Maar los daarvan: een arts die zijn patiënt veroordeelt, kan niet meer helpen en kijkt niet meer naar de mens achter de ziekte.

Dobbernegers, labbekakken en lillende vleeshompen

Maar hier blijft het niet bij. Helaas. Want wat te denken van de term “dobbernegers” voor wanhopige vluchtelingen die omkomen op hun tocht naar een toekomst? En Hans de Boer met zijn labbekakken, die, niet gehinderd door enige kennis van cijfers en feiten, vond dat mensen met een bijstandsuitkering maar asperges moesten gaan steken in plaats van thuis zitten en geld vangen. Je zult maar wanhopig je honderdste sollicitatiebrief hebben weggestuurd.

En net toen ik dacht dat we alles gehad hadden, kwam Pro-Rail voorman Eringa met het verwijt dat zelfmoordplegers geen rekening houden met vertragingen van zijn schema. Hoe komen mensen zo kil, zo wreed, zo dom? Sinds wanneer is het treinenschema belangrijker dan het leed van de achterblijvende familie, of van de machinisten, treinpersoneel en inzittenden die zoiets gruwelijks meemaken?

Het lijkt wel steeds vaker voor te komen dat we volstrekt gevoelloos reageren op mensen die het moeilijk hebben. En dat geldt niet alleen voor de Grieken, de vluchtelingen en mensen in conflictgebieden. Want sinds wanneer is het oké om openlijk te spreken van de vreselijke aanblik van wit lillend vlees, waar het iemand betreft die net als ieder ander van het zonnetje wil genieten? En hoezo vindt 55% van de Nederlanders dat mensen met longkanker het aan zichzelf te danken hebben en is het nodig dat de Stichting Longkanker daar een campagne tegen moet opstarten? En gaat dat helpen?

Een nieuwe golf wreedheid en domheid

Het lijkt me goed om eerst eens te kijken wat er aan de hand is. De geschiedenis laat ons zien dat wreedheid, domheid en een gebrek aan empathie beslist niet alleen kenmerkend is voor onze tijd. Toch lijkt me dat er sprake is van een patroon. Een samenloop van krachten die alles te maken hebben met onze neoliberale, meritocratische samenleving: hierin staan de waarden eigen keus, eigen verantwoordelijkheid en eigen verdienste centraal. Dit betekent dat de invloed van sekse, kleur en klasse het liefst ontkend worden, want iedereen heeft immers gelijke kansen, toch?

Dat niet iedereen evenveel mazzel heeft gehad in het leven is dan een spelbreker van jewelste, dus dat zien we liever niet. Roken en overgewicht worden liever niet gezien als een gevolg van lagere sociale klasse, armoede en stress, of van een op totale verslaving uit zijnde voedings- en tabaksindustrie. Mensen hebben geen pech meer, omstandigheden zijn geen excuus en wie nog durft te mekkeren over een slechte jeugd neemt zijn eigen verantwoordelijkheid niet serieus. Nee: deze mensen zijn zelf schuldig en kosten de samenleving, óns, alleen maar geld.

Welk probleem lossen we hiermee op?

Want wat gebeurt hier? Als je goed kijkt, zie je dat elke keer dat een bepaalde groep mensen worden uitgesloten van onze empathie, ons medegevoel, door hun situatie te herdefiniëren als verwijtbaar, eigen schuld, een gebrek aan moraal. Die luie Grieken verdienen onze steun niet, ze moeten maar eens werken in plaats van in de schaduw hangen. Dat de werkloosheid daar oploopt tot vijftig procent, dat kinderen in armoede opgroeien, dat hypotheken onder water staan, ach, tja. Het lijkt heel prettig om je af te sluiten van anderman’s (vrouws) leed. We hoeven niet meer mee te lijden én we kunnen geloven dat ons geluk te danken is aan onze eigen superioriteit, je weet wel: meritocratie, eigen verdienste, eigen keus, eigen verantwoordelijkheid. Het leven is toch maakbaar? Een vriend van me heeft alvleesklierkanker en vertelde dat sommige mensen bijna teleurgesteld reageren als hij zegt dat hij nooit heeft gerookt. Dat zo’n ziekte je ook zomaar kan overkomen, past niet in hun maakbaarheidsdenken.

Als mens zijn we sociale dieren. We worden geboren met empathie, die nodig is om sociaal te kunnen leren en functioneren. Daarbij maken we voortdurend onderscheid: wie hoort bij ons en wie is de vijand, de ander? Sociale uitsluiting, via de definities van de situaties uit de voorbeelden hierboven, is een actief proces van ont-empatisering. Zo hoeven we de pijn van anderen niet te voelen: ze verdienen het, hebben er zelf om gevraagd. We kunnen opgelucht verder met leven.

Het ont-empatiseren lost wel degelijk een conflict op, namelijk de spanning tussen je eigen neiging tot empathie en een wereld waarin pech en geluk ongelijk verdeeld zijn. Met het uitbannen van dat gevoel is de orde hersteld: de pech is eigen schuld, daar hoeven we geen medelijden voor te voelen.

De definities zijn niet bedoeld om problemen op te lossen, maar als excuus om juist onze handen ervan af te trekken. Het gaat niet meer om helpen, maar om het legitimeren van onze eigen houding van uitsluiting. De afwijzende arts zal zijn handen van de patiënt willen aftrekken, mensen met overgewicht durven nauwelijks meer op het strand te zitten, zieken krijgen verwijten in plaats van compassie, en Hans de Boer hoeft zijn achterban, de werkgevers, niet tot de orde te roepen.

Een pleidooi voor empathie

Wie is gebaat bij dit gedrag? Je zou zeggen: wijzelf, maar dat is schijn. De keerzijde van deze houding is dat daarmee de druk in de samenleving toeneemt. De onveiligheid, de dreiging om zelf ook uitgesloten te worden, raakt ook jezelf. We moéten presteren, slank zijn, gezond leven, hard werken, succesvol zijn, want de afwijzing zit ons op de hielen. Steeds meer mensen bezwijken onder de hoge druk en zitten thuis met burn-out of psychische klachten. En denken vervolgens dat het aan hun eigen falen ligt.

We lossen dus niets op. Voor onszelf niet, en zeker niet voor de buitengesloten ander. Dus, mochten jullie iets over Griekenland willen zeggen (of in alle andere bovengenoemde voorbeelden): verplaats je eerst eens in de situatie van de ander en vraag je af of je zou willen ruilen. Als het antwoord nee is, dan weet je waar het fout gegaan is en wat je te doen staat. Mededogen is zoveel fijner voor de gever en de ontvanger. Probeer het, je kunt het!

Fijne vakantie!

Mieke van Stigt

Dit artikel is 121260 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (114)

  1. Over de Amerikanen zegt men over het algemeen ook heel vervelende dingen, maar als je daar komt, zijn ze heel sociaal en willen je altijd helpen als je in de problemen zit. Ze lopen invaliden niet omver opstraat, maar behandelen je met respect, inplaats van zoals hier in Nederland omver te lopen en dan ook nog verstoord achterom kijken, omdat je in de weg liep.Ook bij b.v. de Jumbo hier in het dorp wordt je met tafel en al op de openbare gang gezet om koffie te kunnen drinken als er speciale dagen komen, waarvoor dan verkoopproducten in de picture worden gezet, omdat die dan verkocht moeten worden. Je bent dan als invalide klant helemaal niet meer belangrijk.

  2. Mooi geschreven maar het roept wel een vraag bij me op: waarom zou “verwachten dat mensen empathisch zijn (als ze het blijkbaar niet zijn)” dan anders zijn dan “verwachten dat mensen hun eigen leven beteren (als ze dat blijkbaar niet doen)”? Volgens de geest van dit verhaal zou dat dan toch net zomin een vrije keuze zijn?

  3. Fijn dat je de tijd hebt genomen om alles mooi samenhangend op te schrijven . Het zijn van die gedachten die altijd vrij onsamenhangend door mijn hoofd gaan. Ik vind dit een waardevol stuk – pleidooi .Een teken van beschaving in een wel heel onbeschaafde wereld . Van de politiek hoeven we natuurlijk helemaal niets te verwachten : Zij hebben als geen ander baat bij een gebrek aan empathie onder de bevolking ………………………..

  4. Wat een loser, die Allornone! Je had beter wel een kind van een baby-boomer kunhen zijn, dan was er nog iets van je terecht gekomen. Nu kom je over als een nit-wit. Als je tenminste begrijpt wat dat betekent.
    Jouw soort heeft geen respect en begrip voor anderen. Grote egoïsten, die alleen aan zichzelf denken en maling hebben aan de rest.
    Gelukkig dat de meerderheid nog begrijpt wat er in de column wordt bedoeld en men zich realiseert dat alleen met gezamenlijke inspanning iets aan gedaan kan worden aan die onverschillige houding.

  5. Een super geschreven stuk mijn compliment, want het drukt uit wat zovelen onder ons voelen. Het raakt.

  6. Dit is waar we in toenemende mate mee bezig zijn in Nederland. Mooi geschreven!!!!

  7. Ik denk dat de manier waarop wij naar de wereld kijken in hoge mate wordt bepaald door hoe wij naar onderwijs kijken. Wij lijken nog maar 1 valide manier van onderzoek doen te kennen en dat is empirisch-analytisch onderzoek. Dat vraagt van ons om onszelf te ontdoen van menselijke eigenschappen als empathie, subjectiviteit, veranderlijkheid, overgave en laat ons denken in termen van meetbaarheid, objectiviteit, voorspelbaarheid, controle. Wij denken nu dat intelligent gedrag samenhangt met deze begrippen. Maar we vergeten dat we, om te kunnen begrijpen en duiden wat we ontdekken, eerst in kaart moeten kunnen brengen wie wij zijn en waar wij vandaan komen en naartoe gaan. Lees bijvoorbeeld ‘Niet voor de winst’ van Martha Nussbaum.

  8. Helemaal eens. Zelf denk ik dat deze ontwikkelingen te danken zijn aan een steeds groter wordend gebrek aan bewustzijn bij grote groepen mensen. Mensen worden gewoon dommer en overzien het grote geheel niet meer. Men verliest het overzicht en algemene kennis is zeer beperkt. Lang leve de digitalisering en uiteraard het neoliberalisme 🙁

  9. Euh, hoe bewijst je jouw uitspraak, “We worden geboren met empathie”? Heb jij iets ontdekt of zoiets dat niemand anders nog van weet, want zover als het wetenschap het weet, is empathie een sociaal aangeleerd gedrag, alleen in mensen aanwezig, en zeker niet aangeboren. Nurture not Nature! Geen echt empathische dieren bvb.
    Als je maar 20 of 50 jaar in de geschiedenis gaat was het een veel wredere wereld. Kijk eventjes breder dan je eigen gevoelens en bestudeer feiten, geen vermoedens.
    Want het is juist het probleem dat emoties niet erg betrouwbaar zijn als het over keuzes gaat, en “accountability” voor eigen gedrag is sociaal ook!
    Klinkt meer alsof je doodgewoon aan het zagen bent omdat jíí je niet goed voelt bij de werkelijkheid. Sociaal of niet.

  10. Die onverschillige houding zeg maar dat de samenleving zich verhardt..dit vindt zijn ontstaanrecht vanuit de Haagse politiek ! Zij zijn het waardoor ieder voor zich leeft, en zijn eigen peultjes dopt. Ieder wordt geacht zijn eigen broek op te houden, ook al heb je meer dan 100x vergeefs gesolliciteerd! Maar waar wij als burgers van NL vooral baat bij hebben is dat we ons verenigen en NOOIT meer stemmen(kiezen) voor een gekozen dictatuur..maw. Zolang zij, de neo-liberalen, hier de dienst uitmaken zullen wij slaaf blijven van de elite..die ook de banken aanstuurt om zoveel mogelijk winsten te creëeren uit het niets..Want voor elke schuld bij de bank aangegaan wordt er even digitaal geld bijgefingeerd. Zie http://www.sred.nl http://www.deommekeer.nl We moeten stoppen om laks te reageren en te zeggen dat we er toch niets tegen kunnen doen ..! Zeker wel ! Steun daarom elkaar en help elkaar voort op de goede weg, zoek een klankbord bij dit soort websites en laat vooral hier je stem horen volg http://www.DeOnafhankelijkePers.nl

  11. Geen enkel begrip voor deze onzin. Waarom emphatie als veel mensen hun verantwoordelijkheid nemen, beetje zacht gezeur dit. Welke keuze dan ook, onbewust of niet, jij en alleen jij bent verantwoordelijk. Helaas heb ik teveel van deze wereld gezien dat ik vanaf nu eigelijk wel censuur op ontwetende mensen,..

  12. mooi vertaald deze gevoelens
    ik zelf vind het al zwaar genoeg om steeds maar weer me eigen verantwoordelijkheid te nemen, als je je daar bewust van bent, kun je niet anders maar soms denk je wat speelt er nog meer, want het lukt me niet, ben ik een slappeling etc. en als de dokters zo gaan denken, gaat de verdeing tussen klassen nog meer spelen

  13. Hallo Mieke, het is altijd als zo geweest. Er is niets veranderd. Kijk maar naar de middeleeuwen. Toen was het ook al zo. Heksenverbrandingen, uitbuiting, oorlogen etc. you name it. Antisemitisme, nationaal socialisme (eigen volk eerscht) en zo kan ik nog wel uren doorgaan. Je vertelt in die context niks nieuws. Denk je echt dat dit verandert? Er zijn ook vele positieve mensen en dingen. Misschien kan je daar de volgende keer wat overschrijven. Groetjes

  14. Ik ben het hier hartgrondig mee eens. Wat het terrein van gezondheid betreft: een medisch specialist zei tegen mij dat een van de grootste misvattingen is sat gezondheid maakbaar is. Kanker? Aan jezelf te danken. We kregen dat zelfs te horen toen onze zoon op zijn zeventiende leukemie kreeg.
    Goed dat mensen met deze column de ogen wordt geopend. Ik heb dit – natuurlijk – gedeeld. Mijn dank.

  15. Mieke, geweldig column, kan niet anders zeggen dan dat ik het helemaal met je eens ben. Het lijkt wel of we geen mensen meer om ons heen hebben, maar robots. Ja ik ben een rookster en drink graag een biertje, mag het. Het is mijn leven, ben bijna 62 jaar, en heel eerlijk, als ik zie hoe onze Maatschappij verandert, wil ik niet eens heel oud worden!!!. Daar komt nog een bij, dat als ik heel oud zou worden, men mij ook ziet als een onkostenpost.

  16. wat een prachtige uitleg en ik hoop dat er meer zo over denken en dat meer mensen zullen reageren.bedankt voor dit.

  17. Mieke, Een mooi artikel dat de gevoelens van velen beschrijft. Evengoed geven de reacties tegenwicht. Het lijkt vaak alsof menselijkheid of empathie afneemt, tegelijk ervaar ik in de wereld ook steeds meer mensen die het voor elkaar opnemen of zich voor een belangrijk doel inzetten. Aandacht voor elkaar en de wereld om ons heen is er, evenals als eigen belang en verharding. Het is, zoals iemand al aangaf, van alle tijden. Alleen veranderen vorm en aard mee met de tijd van leven. Meer aandacht voor alle goede initiatieven en tegenhangers van narigheid zou de meeste mensen hoop geven en de moed om zelf in actie te komen. Ze zijn er echt betrokken politici, goedwillende zorgverleners, bewust duurzame en sociale werkgevers, hulpvaardige buren en nog veel meer … we moeten ze willen zien en vooral steunen, zodat zij en wij er het beste van maken.

  18. Een fantastisch stuk van Mieke van Stigt, uit het hart gesproken! Zelf zit ik al meer dan 40 jaar in het onderwijs en merk dat er op veel scholen het accent is verschoven van leren naar presteren. Het evenwicht tussen die twee is volkomen zoek. Discussies in de klas over maatschappelijke onderwerpen die iedereen raken komen, zoals ik het hoor van mijn eigen leerlingen maar mondjesmaat voor; er is geen tijd voor. Kennis en prestatie staan centraal; nog meer weten, nog meer druk om te presteren .Als we dan de sociale ontwikkeling van onze kinderen zozeer met voeten treden dan moet het toch wel spaak lopen. Het is al zo vaak gezegd, bewustwording begint bij de ouders en bij de scholen en bij de kinderen. Maar we doen er niets aan ; geen tijd en geen geld! Wie zaait zal oogsten. Ik blijf mijzelf echter troosten dat op iedere stroming altijd weer een reactie volgt.

  19. k denk hier veel over na, het is een duidelijk waar te nemen trend dat de mens steeds egoïstischer wordt. Ik vind het ook interessant om dit in het licht van de geschiedenis van de mens te bekijken. De mens ontwikkelde zich, hij moest zich aanpassen aan zijn omgeving, maar ook zijn sociale gedrag werd, en wordt nog steeds, beïnvloed door de wereld om hem heen. Zo was de mens eerst vooral een nomade. Gevolg was dat zijn bezit meestal niet meer bedroeg dan hij kon dragen. Werd er gejaagd dan werd de buit verdeeld over degenen in zijn directe omgeving, delen was voorwaarde nummer een, het voortbestaan van de soort, de groep , stond voorop. Met het hebben van een kudde werd het bezit al wel wat uitgebreid, maar de eerste echt grote verandering kwam met de landbouwrevolutie. De mens kreeg bezit, kreeg zelfs land in bezit, terwijl dat vroeger eigenlijk aan niemand behoorde. Het zwerven stopte, de gesettelde mens, inclusief groot ( grond) bezit, deed zijn intrede. Hij begon zijn bezit te vergroten, verdedigde het ook : hij werd egoïstischer. Er ontstond ook meer verschil tussen het ene bezit en het andere, wellicht ontstond ook hier het idee dat bezit macht geeft en misschien daardoor ook status. De tweede echt grote revolutie die plaats vond was de industriële revolutie. Industrie is er bij gebaat zoveel mogelijk producten te verkopen, zo werd de mens een consument, maar ook hier werd het hebben steeds belangrijker. De mens werd ook opgevoed met het idee dat veel ( producten) hebben status geeft, logisch, de industrie vaart daar het best bij. De mens hangt steeds meer aan zijn dingen en wil dat uitdragen: hij wordt nog egoïstischer en ‘bezitteriger’. Daarna ontstaat er een ander figuur aan die industrie, namelijk die van aandeelhouder, iemand die in volkomen anonimiteit, de industrie aanstuurt, die bepaalt hoeveel de winst moet zijn, er zijn zelf mogelijkheden om geld te verdienen aan het hebben van verlies. Dit noem ik de aandelen-revolutie. Deze mens raakt nog meer gedepriveerd van de ander, ziet alleen nog maar zijn aandelen op de beurs en zijn bankrekening. Hij is niet meer bezig met degenen die het product mede mogelijk maken. Hij verwerft nog meer status en ( anonieme) macht. Bezit, eventueel ten koste van anderen, is het allerhoogste goed geworden. Ons oergevoel van samen delen zijn we verloren geraakt. Toch voelt het altijd beter om iets te delen dan om iets af te pakken. Maar als je dat afpakken ongezien en met cijfertjes op een beeldscherm gewoon kunt uitoefenen wordt het gewoon te gemakkelijk. Misschien moeten we, net als met het roken, die status eens aanpakken. Misschien moeten we onze kinderen weer leren te delen, misschien is het goed om status te geven aan mensen die iets heel moois kunnen maken, schilderen of opschrijven, mooie muziek kunnen geven en het hebben van veel geld eigenlijk maar ongepast noemen. Dat is het in feite toch ook? Ik las ergens dat de pygmeeën in Congo geen woord hebben voor verkopen, zij gebruikten, als synoniem daarvoor, het zelfde woord dt zij gebruiken voor ” een val zetten”. Dat zijn wij eigenlijk vergeten……Zij delen ook nog alles wat zij vinden, jagen of laten groeien. Dat moet wij eigenlijk nooit vergeten, het is in ons voordeel…..

  20. Ik vind dit een prima geschreven artikel, waar ik mij goed in kan vinden. Volgens mij staat het gebrek aan empathie in relatie tot het neo-liberalisme, waarin het individualisme wordt gevoed. Dit leidt tot een instelling van ‘ieder voor zich, de rest kan stikken’. De opkomst van Geert Wilders is daar een extreem gevolg van.
    De ‘ikke’-mentaliteit is niet altijd zo geweest. Dertig jaar geleden was er meer gevoel van solidariteit.
    Let op. Er komt weer een tijd dat men erachter komt, dat we elkaar nodig hebben.

  21. Een ijzersterk stuk! Hier past alleen een citaat bij van Confucius; ‘Bestaat er een enkel woord ‘ vroeg Tzu-Kung ‘ dat dienst kan doen doen als basis gedragsregel?’ De Meester antwoordde: ‘ Is dat niet mededogen? Doe anderen niet aan, wat jezelf niet prettig zou vinden. Als ik kijk naar ons eigen gedrag, het gebrek aan moreel leiderschap bij onze politici, de ongefundeerde meningen die wij over anderen de wereld ingooien ben ik bijna net zo troosteloos aan het worden als Mieke van Stigt

  22. Tsja, deze column nodigt uit om een hele nieuwe batterij aan beleidsmakers, uitvoeringsinstanties en centra in het leven te roepen. Kijk maar de jeugdgezondheidszorg. De hele jeugd is ziek, zwak en misselijk. Mededogen, medeleven, compassie wil niet zeggen dat je de ander neerzet als slachtoffer van omstandigheden, afwijzing en onbewuste keuzes en vanuit die optiek jezelf schuldig moet voelen en actie moet ondernemen. Feiten kan je zo onder het mom van compassie wegschuiven. Bootvluchtelingen zijn er omdat we dus geen compassie hebben. De treinvertraging mag niet worden benoemd omdat je compassie moet hebben met de familie. Tuurlijk was het respectloos maar beter en gemener is het om iemand aan te vallen op zijn compassie. Maar als je roept dat het probleem van bootvluchtelingen in stand wordt gehouden door diegenen die compassie hebben…. Ja…. dan val je ook uit de boot. En als Griekenland een ander plan heeft om de Euro te dumpen wordt naderhand de Minister strafrechtelijk vervolgd. Waarom roept men dan niet in het kader van compassie dat dit onfatsoenlijk is?

  23. De stijl van leven is misschien geen vrije keuze en het leven en het lichaam niet maakbaar…. Maar een volwassen mens bij zijn volle verstand is wel in staat een bewuste keuze te maken om zijn leefstijl te veranderen en gezonder te leven. Men kan van een arts niet verwachten dat hij bereid is te dweilen met de kraan open. Vet afzuigen terwijl de orale vetinname doorgaat ? Bij het ziekenhuis waar ik vaak kom staan ze buiten aan het infuus-op-wielen te roken.
    Overigens geloof ik niet dat er één arts is die daadwerkelijk een behandeling weigert; artsen leggen n.l. een eed af die verplicht te helpen. Dat een groeiend aantal artsen moeite heeft met klakkeloos behandelen is een goede zaak, anders blijft het bij symptoombestrijding en zal er nooit sprake zijn van genezing. Als de oorzaak van psychische aard is moet de nadruk in de eerste plaats liggen op het behandelen van dit probleem. Maar dat lijkt mij een open deur. Dat heeft in feite niks te maken met het verdwijnen van empathie uit onze samenleving. Ik interpreteer de door Mieke van Stigt genoemde “empathie” als “medelijden”. Medelijden is geen goede raadgever en een onzuivere emotie.

  24. Ja leuk hè. Of je verslaafd raakt of ziek wordt is eigen keuze en dan moet je de behandeling zelf maar betalen, maar ……. of je verzekerd bent is geen eigen keuze, dat is een verplichting en jouw premie wordt niet gebruikt voor behandeling van jouw kwalen, maar voor andere zaken. Empathie in de maatschappij is ver te zoeken. Maak een goede keuze en kies je eigen vrienden en hoop er verder maar het beste van

  25. U stelt het geloof in de ‘maakbaarheid’ aan de kaak, maar tegelijkertijd is uw eigen betoog ten behoeve van de empathie er op gebaseerd. Dat schiet natuurlijk niet op. Het probleem ligt niet buiten, maar binnen: de wereld is steeds onze spiegel. In dit geval beleven én genereren wij een schijnbaar gebrek aan empathie. Pas wanneer je jezélf niet langer veroordeelt voor de werkelijkheid die je creëert kun je haar echt achter je laten. 🙂

  26. Bijna altijd en overal wordt voorbij gegaan aan het feit dat we dieren zijn. Met instinct. En dat is gericht op zelfbehoud. Overleven. En het wordt steeds duidelijker dat dat niet samengaat met het bestaan in een steeds kunstmatiger maatschappij. Met in hoog tempo steeds meer ‘concurrenten’, niet alleen qua werk maar domweg al qua ‘zijn’. En dan kunnen we allerlei prachtige doelen stellen met betrekking tot ‘gelijke kansen’, ‘tolerantie’ en noem maar op; ze gaan lijnrecht in tegen wat diep van binnen in de genen zit. En dat kunnen we in enkele generaties proberen uit te bannen, maar dat is ijdele hoop. Het recht van de sterkste regeert nog steeds, in allerlei vormen. En dat gaat op korte termijn echt niet veranderen, alle politiek correcte voornemens ten spijt.

  27. De dobbernegers heb ik nog niet voorbij zien drijven.
    Maar het symboliseert wel het nivo van onze journalisten.
    Om deze berichtgevingen mis ik mijn tv geen moment!

    Bezorgde groet,

  28. Petje af voor de rokers, de (te veel) drinkers, de ‘ op de bank blijven zitters en vervetters’, de ‘ik wilde vroeger op school niet werken en kom nu niet aan de bak’ wezens, de ‘waarom zou ik gaan werken als ik met een uitkering ook kan rondkomen’ letargisten, de ‘als ik werk krijg ik ruzie met mijn baas’ realiteitsontwijkers. Deze mensen, die erkennen dat hun eigen gedrag leidt tot een door hun zelf gecreëerde situatie en die vervolgens accepteren, daar heb ik empathie voor. Deze mensen maken bewuste keuzes en accepteren daarmee hun lot en bestemming, het outcast zijn. Respect!
    De ontkenners daarentegen mogen wat mij betreft klagen. Helemaal prima. Maar verwacht niet geholpen te worden als je zelfgeen bijdrage wilt leveren aan verbetering.
    Wil je dat wel, een bijdrage leveren aan verbetering, en wil je daarbij geholpen worden, mijn volledige emphatie en, voor zover ik daartoe in staat ben, mijn hulp.
    Het is maar een keuze… Mieke schijnt dat te willen vergeten.. Misschien ook een realiteitsontwijker?

  29. En mensen maar blijven benoemen..

    Je ziet er leuk uit, je kan redelijk babbelen, je hebt doorzettingsvermogen en je ledenaten functioneren naar behoren.. Jij kan toch makkelijk werken..!?!?

    En elke keer dat iemand je dit verwijt, dat je gewoon “TE LUI” bent, word de druk die je al jaren voelt, uit angst voor afwijzing, vele malen erger! (Die druk die je weerhoud van het vinden van een werkomgeving waar je niet 3x per dag, het liefst in geheim om ook daar de afwijzing te voorkomen, over je nek gaat van spanning om afwijzing op de vloer)

    Herken je dit? Vast niet. Naja, eigenlijk wel maar de druk waar je niet afgewezen wil worden is te groot om het lef op te doen dit toe te geven.

    En dan heb ik het nog alleen maar over werk..

    “Je bent zo mooi, zo slank, je hebt humor en je ben zo spontaan” (BIJ JOU JA!) “De mannen staan toch voor jou in de rij?

    De mannen waar ik geen interesse in heb misschien. Want als ik al het minste beetje interesse heb, komt die druk weer on de hoek kijken.

    Mooi, slank en spontaan is niet genoeg meer.. Je moet perfect zijn in alle opzichten, voldoen aan het plaatje van de perfecte mens. Goede baan, want dat heb jij zelf in de hand. Eigen huis, dat huis ook goed op orde houden alsof uitrusten overrated is. En als je niet vele vrienden of vriendinnen hebt zal er wel wat mis zijn met je. Hoe die 3 mogelijk te combineren vallen blijft mij een mysterie! We hebben slechts 24 uur in een dag, hoe kun je er mogelijk 30 van gebruiken. Zelfs slaap inkorten doet t m niet!

    The moral standards go up, which makes the possibility to achieve go down!

    Geen mens zal dit altijd volhouden.
    Nu vooral lekker met zijn allen oordelen, afwijzen en afbekken en wanneer je zelf aan de andere kant beland, dan kun je er zelf niet wat aan doen. En wij konden dat wel??

    Bitch please.

    Ik ben al lang gestopt met het kijken van nieuws, volgen van de politiek, luisteren naar de teksten in muziek, respect verwachten (zelfs van ouderen) en al het andere wat de normaalste zaken van de wereld zouden moeten zijn, wetende dat ik teleurgesteld zou worden.

    Ooit iemand apetrots gezien dat ze deel moeten (liever “mogen”) nemen aan een Re-Integratie Traject?

    Voor velen is dit een prestatie, niet een reden om gebasht te worden dat ze deelname aan onze “SAMENleving” niet waard zijn!

    Velen van ons zullen het nummer wel kennen, Kamervragen van Lange Frans en Baas B (Nee ik ben geen junkie in een coffeshop of whatever stereotype je in je hoofd voegt bij iemands muziekkeuze). In het nummer Kamervragen worden de nodige politieke issues benoemd.

    Maar word het allereerst niet de allerhoogste tijd dat we gaan werken aan sociale issues. Wellicht is dit het grote begin tot het oplossen van ieder ander issue waar onze samenleving tegenaan loopt!

    En dan nu vooral even 10 minuten je tijd nemen en stilstaan bij alles wat hier benoemd word, in plaats van verder te scrollen naar de eerst volgende grappige cat! Laat het gewoon even bezinken. Denk vooral even na over jou leven, jou omgeving, jou keuzes. Nodig vooral een ander uit ook stil te staan bij dit alles.

    Oplossingen hoeven geen tonnen te kosten voor onderzoek en uitvoering. Het is veel simpeler dan dat. Verandering begint bij jou, en groeit door het bewustmaken van jou omgeving. Mond tot mond reclame, maar nu daadwerkelijk WEL zinvol!

  30. Zomaar concluderen dan de samenleving minder empathisch wordt zonder duidelijke criteria is erg makkelijk redeneren. Op basis van onderzoek kan ik aantonen dan er nog nooit zo veel vrijwilligers zijn in Nederland als nu en dat de criminaliteit- en moordcijfers nog nooit zo laag waren als nu in Nederland en ook laagste in de wereld. Het enige wat je kunt concluderen dat veel meer mensen dan vroeger toegang hebben tot sociale media en daar ook dingen roepen die je vroeger niet hoorde omdat media-uitingen alleen gedaan werden door de elite die sociaal wenselijke uitspraken deden.

  31. De mens wordt naakt geboren. Het aankleden is een ingewikkelder verhaal. De wijze of men daar volledige eigen keuze in heeft is discutabel maar het leven laat zien dat er discrepantie in de context aanwezig is. Het aankleden is er dus ook een van. Vroeger keken we om. Nu kijken we om met dien verstande dat er de onverschilligheid is, de argwaan, de twijfel, de tijd, de smartphone-aid maar ook omkijken zoals vroeger om te helpen, te empatiseren, te socialiseren. Het is goed dat het in de mens heeft gezeten en nog STEEDS zit en daarom zijn deze columns of andere wake up artikelen van blijvende aanwinst om het mooie stukje in onszelf niet in vergetelheid te laten geraken dan wel te laten overwoekeren door het onkruid wat rond dwarrelt. Geniet van dat stukje mens in jezelf, blijf alert en kritisch dan komt het goed zoals het altijd goed gekomen is. Iedere tijdsperiode in geschiedenis geeft stof tot nadenken, stof tot ontwikkeling en verder civilisatie. We moeten ons niet in de tijdsgeest laten verwarren of de-empatiseren. Een mens is en blijft het sociale dier wat zo nu en dan zijn spoor kwijtraakt. In de tocht naar het juiste pad, in de omweg des levens herontdekt, herempatiseert hij zich altijd weer. Alles ten teken van ontwikkeling.

  32. Het mes snijdt altijd aan twee kanten. Met de huidige samenleving. economische toestand en demografie betekenen dat geld en energie niet eindeloos aanwezig zijn. Hier wordt slachtofferrol opgedrongen en goedgepraat. Sociaal en solidair zijn is ook je eigen verantwoordelijkheid nemen.

    – Artsen die behandeling weigeren.
    Meer dan terecht. Het is een behandeling waar patient en dokter samen aan de gezondheid werken. Dus als patient niet levensstijl verandert maar dokter wel risicovolle operaties uit moet voeren snap ik goed de weigering bij patient. Het succes van behandeling wordt drastisch verlaagd. In feite weigert de patient de behandeling door levensstijl niet aan te pakken niet de arts. Er is geen sprake van weigering van behandeling door eerdere levensstijl.

    -Dobbernegers.
    Zoals Arnold Karskens schrijft zorgt de bereidheid om op te vangen voor stroom aan vluchtelingen die enorm veel geld kosten en levensgevaarlijk zijn. Bovendien werkt het als druppel op gloeinede plaat. Wil je meer mensen helpen is het stoppen van bootvluchtelingen prio 1 denken velen. Geen gebrke aan empathie maar pragmatisme en realisme.

    -Labberkakken.
    Er zijn veel banen in NL waarvoor niemand gevuld kan worden. Als jij je 100ste brief stuurt en je zit in de steun moet je eens bij jezelf te rade geaan of je het wel goed doet. Zie ook project in Rotterdam waar mensen niet op komen dagen en ligen. De oplossing tegen werkloosheid in die groep is uitkeringen verlagen zoals CBS zegt. Wellicht zijn er paar goeden die het zwaarder krijgen. De huidige situatie is echter financieel onhoudbaar.

    De meest onempathische mensen zijn juist de mensen die verwachten dat de dokter hen helpt maar zelf niets deon om hun leven te verbeteren. Dat zijn de mensen die tonnen verdienen bij de COA en de asielmaffiia in stand houden. Bovendien zijn het de mensen die denken dat zij zwak zijn en zielig terwijl zij niet ondernemen of proberen en niet bereid zijn onder hun stand werk aan te nemen…

    – Grieken zijn en masse te vroeg met pensioen gegaan. Veel vroeger dan de Duitsers. Zij hebben ook zelf gekozen voor die regeringen en nooit geprotesteerd voor verhorvmingen van de economie die Europese samenwerking verbeteren.

    Empathie lijkt indd minder te worden maar aan heel veel kanten in de samenleving. Eigne verantwoordeijkheid en plichtsgevoel zijn essentieel voor het slagen van een solidaire samenleving. Die zijn harder verdwenen dan de kortingen op idiote subsidies.

  33. Hallo,
    Prachtig betoog! Als je de kranten en de “hot items” leest zou je denken, dat a.g.v. egoïsme en grote volksverhuizingen als uitgangspunt neemt, dan word je al heel gauw pessimistisch. Goed nieuws is geen nieuws en toch is dat er ook.
    Maar een journalist scoort pas als hij een groot probleem beschrijft!
    In het westen neemt de ontkerkelijking toe, terwijl elders het fanatisme de kop opsteekt. Inderdaad denk ik dat de volgende generatie, die zonder basis opgroeit, veramerikaniseert en wordt nog materialistischer wordt. Tel dit op bij het wegbezuinigen van de zorg en er blijft weinig empathisch vermogen over. Amerikanen denken naar Europese normen nog meer in Dollars.
    Op micro schaal gebeuren echte andere zaken, die meer hoop geven, maar helaas het nieuws nooit zullen halen!

  34. De laatste conclusie is m.i. te kort door de bocht. “Als je niet denkt als ik, ben je fout bezig” , dit gaat iets te ver!.

  35. Dit raakt! Nu al 87 reacties. Dank Mieke voor je scherpe column op het scherpst van de snede van dit prangende thema: de verhouding tussen IK en WIJ. Ik heb wel mededogen met de onfortuinlijken in het leven, maar in hoeverre ben ik daar ook verantwoordelijk voor, of wil ik daar de lasten van dragen? Mijn persoonlijke positie is dat ik géén keus heb. Immers alleen om de aarde als geheel is (vooralsnog) een hek te zetten. Dat gaat verder als die paar 16 mio nederlanders. Echter, ik kan alleen bijdragen naar wat ik kan en WIL dragen. Dat is overigens veel meer dan ik eerder had gedacht als mens.

  36. Met dit betoog wordt nu juist een poging gedaan om de maakbare samenleving en mens een feit te laten worden. Dit verschijnsel heeft ons gebracht waar we nu zijn, nl. een samenleving die zich niet meer kan verdedigen (onvoldoende defensiebudget),waar kritiek op gezag (politie) de handhaving lam legt en waar politici (verkiezingsbeloften) de grote leugen verspreiden.
    Geen half-zachte verhaaltjes meer dus, maar realisme.
    Om te voorkomen dat we overspoeld worden met opvreters moeten we de illegalen terugsturen. Ja, ook de dobbernegers. Natuurlijk in het gebied of er vlak bij goede opvang regelen. Dat is echt wel mogelijk.
    Te dikke en rokende mensen verplicht een programma laten volgen. Degenen die ziek zijn goed behandelen. Hiermee creëer je werk en lagere zorgkosten.
    En op scholen de mentale hardheid verder ontwikkelen. Geen zielige verhalen meer over compassie, maar om gaan met teleurstellingen en het halen van doelen.
    Dat gaat ons in de toekomst als maatschappij en mensheid verder brengen.

  37. Mooi stuk. Het is toch allemaal mensenwerk – gehaast, kortzichtig, oppervlakkig, hardvochtig, vermoeid, teleurstelling, schijnbare maakbaar, niet-gezienworden, ziekte, uitsluiting, arrogantie, vooral ge-nie-ten, dom, eenzaam, maar ook doorzettend, vriendelijk, aandachtgevend, lief, geschiedenisbewust, zorgend, verzorgend, trouw. We zijn het allemaal……. maar het mag nooit cynisch worden, dan worden mensen afgeschreven tot een nummer en de gevolgen daarvan hebben we al eens meegemaakt.

  38. Zou het minder worden van empathie kunnen komen door de eigen benarde situatie van sommige mensen in Nederland? De cijfers zijn lang en breed bekend, de verhalen zijn gedeeld, de verschillen tussen arm en rijk worden steeds groter, de crisis duurt voort. Wellicht is de onvrede over sociaal maatschappelijk welbevinden van de mensen een oorzaak om empathie te verliezen. Zo van, wie helpt mij dan? De houding burger neemt eigen verantwoordelijkheid is op zich niet verkeerd. Alleen zijn de mogelijkheden die er tegen over staan nog niet uitgevonden.

  39. Je kunt het ook andersom bekijken.
    Het lijken perfectionistische kritische uitingen – ontevredenheid – van onszelf op anderen. Mededogen hebben voor jezelf is stap één. Met de durf om mild te zijn voor jezelf, de wil in contact te zijn met jezelf en jezelf te kunnen accepteren. Empathie met jezelf. Wie je ook bent, wat je ook doet en hebt, waar je ook bent en hoe je eruit ziet. Juist dan ontstaat er een andere projectie op anderen.

  40. Beste Mieke. We zijn sociale dieren, maar toch wordt degene die anderen de bijbehorende empathie onthoudt als minder mens afgeschilderd. Mens zijn is meer dan dat, het is het vermogen gebruiken omstandigheden te verbeteren. Een mens wil geen speelbal zijn van geluk of pech, die moet het lot in eigen handen nemen om te kunnen overleven. Wie daar niet toe in staat is, zou evengoed als minder mens afgeschilderd kunnen worden. Nee, zegt het sociale dier dan, het is een pechvogel die moet kunnen rekenen op de empathie van anderen met meer geluk. Sterker, de empathie zou plaats moeten maken voor zelfverloochening en opoffering. Maar in feite scheppen we dan een wereld waarin eigen lotsbepaling als menselijk kenmerk wordt ontkend en daarbij in feite de minkukel vrij spel wordt gegeven, opdat deze kan gedijen, de mensheid het vermogen ontneemt haar eigen lot te verbeteren en zo steeds grotere schade toebrengt. Wat jij ons voorschotelt, is de morele impasse van het sociale dier, niet die van een weldenkend mens die vat wil krijgen op de wereld zoals die is.

  41. Ben het niet met je eens. De empathie is veel groter geworden sinds ik leef (63). Het feit dat de media alles op straat kan gooien en zo alle incidenten supersnel door iedereen gelezen kunnen worden, maakt dat wij gemanipuleerd worden in welke zin dan ook. Ook jij bent daardoor gemanipuleerd al denk je wellicht dat dat niet zo is. Kijk eens 100 jaar terug in de geschiedenis……..

  42. meritocratie lijkt mij niet een term die je kunt gebruiken in deze context het is de democratie die niet werkt meritocratie lijkt mij niet van toepassing zolang een volledige samenleving er nog niet aan toe is bewuste keuzes te maken, zal meritocratie nooit tot zijn recht komen en zeker niet met een neoliberale filosofie.

  43. Er is maar één oplossing voor de wereld. De mensheid moet veranderen en verstandig worden en inzien dat zoals het nu gaat de verkeerde weg is. Mensen en regeringen moeten egoïsme, geweld en domheid achterwege laten en eensgezind ervoor zorgen dat ieder mens waar dan ook op deze wereld bestaansrecht heeft en op zijn minst een goed leven zonder armoede, oorlog, honger en uitbuiting. Het neo-liberalisme drukt een te verkeerd stempel en moet verdwijnen en plaats maken voor een denkwijze die alle mensen ten goede komt en breed wordt geaccepteerd wereldwijd. Het is moeilijk maar niet onmogelijk om dit voor elkaar te krijgen. Mensen voor mensen en menselijkheid.

  44. Er is een aantal dingen waar ik moeite mee heb bij het lezen van dit artikel. Ik ben het volledig eens met de observatie dat mensen bij een probleem vaak op anderen wijzen; helaas geldt dit vrijwel altijd voor veel andere partijen. Gebrek aan empathie (een trek die akelig dicht bij narcistische persoonlijkheidsstoornissen ligt) betekent vaak een wederzijds afwentelen van verantwoordelijkheden.
    Een goed voorbeeld is mijn moeder, die tig problemen met werk en haar persoonlijke geschiedenis heeft gehad. Ze is door haar shrink “geestelijk verhoogd kwetsbaar” verklaard, iets waar ik het volledig mee eens ben. Mijn moeder heeft het onvoorstelbaar zwaar gehad in haar leven (geen details).
    Zelf ben ik gediagnosticeerd met Asperger en doe er krankzinnig veel aan om al mijn “natuurlijke achterstanden” in te halen, terwijl ik er makkelijk voor kan kiezen om al mijn sociale faalacties af te schuiven op iets waar ik ‘nou eenmaal niks aan kan doen’. Mijn broer bijvoorbeeld is zijn dyslexie te lijf gegaan en boekt tegenwoordig uitstekende resultaten (een taalpurist als zusje kan soms helpen). Ik ken helaas ook mensen die dyslexie misbruiken om hun best op hun taalgebruik niet meer te hoeven doen. Medestudenten van nota bene een academische studie die in een getypt bestand “bestaad” schrijven en hun dyslexie de schuld geven.
    Het grootste probleem dat de meeste mensen naar mijn idee hebben, is dat ze niet alleen geen empathie voor anderen hebben, maar daarnaast de hand niet in eigen boezem (kunnen) steken. Veel mensen zijn zo erg met zichzelf begaan dat ze niet in staat zijn oprecht te luisteren naar anderen. Luisteren (zowel auditief als fysiek, en breder getrokken: openstaan voor andere informatie) is een zeer waardevolle en helaas ook zeer zeldzame vaardigheid.

    De oplossing is helaas veel makkelijker gezegd dan gedaan. In veel gevallen is “je best doen” niet genoeg. Problemen bevinden zich meestal in het onderbewuste of onbewuste, en het is lang niet voor iedereen even makkelijk om zijn/haar eigen brein te hacken.
    Ik hou mezelf graag in de waan dat het enige verschil tussen mensen die wel en mensen die geen vorderingen boeken met het wegwerken van hun onzekerheden en zwaktes is dat de eerste groep “oprecht gelooft dat het mogelijk is”. Helaas zijn niet altijd de middelen voorhanden om deze veranderingen door te voeren: niet iedereen heeft de beschikking over begeleiding bij goed leren communiceren, en niet iedereen heeft dezelfde ethische agenda tijdens het bemoeien met anderen. Ook is niet elk probleem op te lossen: mijn moeder heeft onder begeleiding van diverse professionals geprobeerd met haar problemen om te kunnen gaan en boekt helaas geen noemenswaardige resultaten. Haar omgeving rest slechts begrip en strategisch handelen om de negatieve excessen tot een minimum te beperken.
    In maatschappelijke zin, zeker op de arbeidsmarkt en de werkvloer, heeft empathie plaatsgemaakt voor “geld”: een door mensen verzonnen spel van geloof, wantrouwen en ongelimiteerde zelf-maximalisatie ten koste van wat dan ook. Het financiële paradigma bemoedigt narcistische persoonlijkheidsstoornissen (zie Lessons From The Brain-Damaged Investor: mensen zonder empathie doen het beter als beurshandelaars), bevordert stress (een van de belangrijkste en naar mijn idee schromelijk onderschatte en onderbelichte factoren bij het ontstaan van tal van ziektes, verslavingen en diverse antisociale gedragsuitingen) en beloont de handelingen die de meeste problemen veroorzaken (problemen moeten opgelost worden; oplossingen moeten worden uitgevoerd; uitvoeringen betekenen werk; werk betekent geld).
    Idealiter zouden goede doelen niet bestaan.

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *