INTERVIEW ‘Openheid over verwardheid is hard nodig’

In de ggz zijn heel wat bedden opgeheven en daarom wonen mensen met een ggz-achtergrond steeds vaker in gewone wijken en buurten. Hoe stimuleer je begrip in deze soms al overbelaste wijken en buurten? Twee deskundigen vertellen.

Hoe stimuleer je begrip bij de andere bewoners voor mensen met een ggz-achtergrond in soms al overbelaste wijken en buurten? We vragen het: Petra van der Horst, actief op het terrein van kwetsbaarheid in de wijk; ze was projectleider van Samen Sterk zonder Stigma, dat het taboe op psychische stoornissen wil doorbreken. Paola Buitelaar werkt als ervaringsdeskundige voor RIBW Noord Brabant. Samen met andere ervaringsdeskundigen ontwikkelden Petra en Paola een manier om het samenleven te bevorderen.

Het wordt al snel opgevat als klacht

Petra van der Horst: ‘Samen met ervaringsdeskundigen heb ik in Apeldoorn, Tilburg en Utrecht kwesties die buren en anderen bedreigend, angstig of onbegrijpelijk vinden in kaart gebracht. We onderzochten wat er volgens de ervaringsdeskundigen in die situaties aan de hand is. Waarom praat iemand in zichzelf? Waarom gilt iemand ’s nachts? We gaven ook tips hoe buren daar mee om zouden kunnen gaan.’

‘Je ziet dat buren in deze situaties vrijwel nooit het gesprek aangaan met degene om wie het gaat, maar dat ze zich wenden tot de corporatie of de politie. Maar als iemand over jou contact zoekt met de verhuurder of de politie dan is dat bedreigend. Zoiets wordt natuurlijk snel opgevat als klacht en het is heel vervelend als er over jou geklaagd wordt. Natuurlijk ben je dan bang om je huis te verliezen of om (weer) opgenomen te worden. Geen situatie waarin je makkelijk toenadering zoekt.’

Excessen voorkomen lukt hulpverleners niet

Van der Horst: ‘Psychische kwetsbaarheid, eenzaamheid, isolement, uitsluiting en armoede - dat verbind ik met elkaar. Kwetsbare mensen hebben de buurt vaak nodig, omdat ze weinig geld hebben, weinig mogelijkheden om er echt op uit te gaan. Voor een goed leefbaar leven hebben mensen op z’n minst acceptatie van de buurt nodig.’

‘Wat ik doe is vooral laten zien dat het voor mensen met kwetsbaarheden niet makkelijk is om zelf connecties in de buurt te zoeken. Ze hebben last van uitsluiting en vooroordelen en voor een leefbare situatie is juist je enigszins thuis voelen in de buurt essentieel. We leven in een individualistische samenleving, de verbinding tussen kwetsbare en minder kwetsbare mensen komt heel slecht tot stand. Er zijn vaak meerdere hulpverleners betrokken, maar het lukt hen niet om excessen te voorkomen. De inzet van professionals is dus niet voldoende.’

 Vertellen heeft effect

Paola Buitelaar: ‘Ik ben zelf psychotisch geweest. Ik heb zelf ervaren dat het belangrijk is om te weten wat een psychose precies is. Je ziet ook nog heel vaak dat andere mensen het helemaal niet snappen. Een psychose of andere verwarring wordt vaak als afwijkend gezien en is ook eng, dat willen we graag ver van ons af houden. Hoe meer kennisoverdracht, hoe minder bedreigend.’

‘Dus het vertellen en in contact komen met elkaar heeft effect. Mijn rol als ervaringsdeskundige is nu vooral heel veel vertellen over wat een psychose betekent, welke symptomen er zijn. Daardoor krijgen mensen meer begrip en reageren zij minder afwijzend. Als je in de war bent kun je dit niet zelf natuurlijk. Maar mensen die wat verder zijn in hun herstel kunnen dat wel. We zetten ervaringsdeskundigen in om die verhalen te vertellen.’

Buitelaar: ‘Vanuit RIBW Brabant organiseren wij inlopen in de wijken, met ervaringsdeskundigen. In Midden Brabant hebben we nu ongeveer 800 open inloopuren in een jaar. Deze inlopen zijn voor geïnteresseerde buurtbewoners, maar ook voor mensen met psychische kwetsbaarheden.’

‘Die vinden vaak maar moeilijk aansluiting en voelen zich snel buitengesloten. Een inloop met een ervaringsdeskundige erbij is dan veiliger. Aan een ervaringsdeskundige hoef je niet veel uit te leggen, die weet precies hoe je je voelt.’

Verbinding maken met de buurt is lastig

Petra van der Horst: ‘Voor hulpverleners is het heel moeilijk om de dingen te doen waar de persoon zelf behoefte aan heeft. Ik zie nu wel ambulante begeleiders die mensen helpen bij bijvoorbeeld hun huishouden, of de boodschappen of dat ze met hen praten over hoe ze zich voelen. Maar nadenken over hoe mensen verbinding maken met hun buurt dat vinden hulpverleners vaak lastig. En cliënten zeggen zelf vaak ook dat ze het niet willen.’

‘In feite is dan het zelfstigma actief en daarmee continueer je het isolement. Niet willen komt vaak voort uit de angst om afgewezen te worden, of niet begrepen te worden. Schaamte en angst. Als je echt toegeeft dat je eigenlijk niet zo wil leven, dan gaat dat ten koste van je trots, je gevoel van eigenwaarde. Het gevaar hiervan is dat je als hulpverlener snel weer in de rol schiet van “ik weet wel wat goed voor jou is”. Dat is natuurlijk wel de valkuil.’

Van der Horst: ‘Ik zie dat er veel meer kwetsbaarheid in de wijk komt. Variërend van statushouders tot mensen met een ggz-achtergrond en alles wat daar tussen zit en dit concentreert zich vooral in bepaalde wijken waar nog goedkope woningen zijn. Dit gebeurt in steden, maar ook in kleinere plaatsen.’

‘Gemeenten zien die stroom de komende jaren alleen maar toenemen en kijken vooral naar technische oplossingen op beleidsniveau. Hoeveel zullen we er krijgen en waar moeten we die dan huisvesten? De gevolgen voor de verhoudingen in buurten en wijken en hoe je dit in positieve zin kunt beïnvloeden komen nauwelijks aan de orde. Maar daar gaat het juist om natuurlijk.’

‘Daar ligt een hele grote opdracht. De wijk is een plek om weer aan herstel en meedoen te werken, maar dat gaat niet zomaar. Als mensen dakloos raken vechten ze voor weer een dak boven hun hoofd, een eigen huisje, en is het er dan eenmaal, dan vallen ze in een gat. We moeten mensen dus niet alleen helpen bij hun financiën maar ook bij zich een plek verwerven in hun wijk of buurt.’

De ggz moet van z’n voetstuk

Paola Buitelaar: ‘Tolerantie begint bij de buren. Wij zagen een toename van mensen met verwarrend gedrag. Toen zijn wij buurtbijeenkomsten gaan organiseren. We hebben een vrij directe brief opgesteld met “Ben je bang voor je verwarde buurman? Kom naar onze buurtbijeenkomst”. Die hebben we geflyerd en de respons was enorm! Er kwamen echt veel mensen op af. Uiteindelijk was dit heel waardevol. Mensen gingen echt oprecht met ons in gesprek, en deelden hun ervaringen en twijfels.’

‘Voor de eerste bijeenkomst kozen we een best pittige wijk, waar het aantal meldingen over mensen met verward gedrag hoog was. Tijdens de bijeenkomst kwamen buurtbewoners ook met concrete vragen naar mij. “Wat maak je dan mee als je verward bent? Hoe voelt dat?” Voor de hand liggende vragen, maar je stelt ze niet zo makkelijk. Achteraf waren mensen blij dat ze het mij konden vragen, want met de verwarde mensen in hun eigen buurt komen ze niet zo makkelijk in gesprek. Die zijn minder open. Ik had eigenlijk heel veel weerstand verwacht, maar er kwam juist welwillendheid.’

Buitelaar: ‘De ggz zou dit meer kunnen doen, vaker naar buiten de muren van de instellingen. Veel meer investeren in de wijken en buurten. Er moet een verandering komen in de mind-set van de zorginstellingen. De ggzZ moet van z’n voetstuk af. Maar het bevorderen van tolerantie in wijken en buurten is ook een taak van de gemeente.’

Opbouwwerkers zijn schaars geworden

Van der Horst: ‘In principe is dit een taak van opbouwwerkers, maar die zijn schaars geworden. Toch hebben we verbinders nodig die in staat zijn om verschillende groepen met elkaar in contact te brengen. Niet veel hulpverleners kunnen verbindend werken, die zijn vooral op individuele problematiek gericht. Het moet gaan om opbouwwerk geïntegreerd in individuele hulpverlening.’

Buitelaar: ‘Ik doe zelf regelmatig mijn verhaal en het komt vaak voor dat mensen mij niet geloven. Jij, zeggen ze dan, jij ziet er zo normaal uit, hoe kan dat nou? Ik vertel ze dan dat verwarring iets menselijks is. Dat het iedereen kan overkomen. Je ziet wel dat de beelden die mensen hebben dan langzaam veranderen. Dat is fijn en natuurlijk het doel. We moeten leren omgaan met ‘ander’ gedrag. Openheid over verwardheid is hard nodig.’

Marc Räkers werkt voor Eropaf!

Op 20 juni organiseert het Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken met de Hogeschool InHolland een 'actualiteitencollege' over De verwarring voorbij. Meer informatie en aanmelden kan hier

Foto: Morgan (Flickr Creative Commons)

Dit artikel is 3177 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (8)

  1. Ik kan wel inzien dat bekendheid belangrijk is en tolerantie in de buurt als het gaat om kwetsbare mensen of verwarde mensen en ik weet uit ervaring dat een hoop kwetsbare mensen gewoon ook heel gezellige en fijne mensen kunnen zijn. Maar wat ik ook mis in dit stuk is de tolerantie en het begrip voor de zogenaamde minder kwetsbare buren. Het is niet zo dat ‘gewone’ mensen niet kwetsbaar kunnen zijn omdat ze niet bekend zijn bij de GGZ. Alle mensen kunnen kwetsbaar zijn. Wat ik zelf heb ervaren in de wijken waarin er veel druk lag in de buurt is dat er ongelooflijk veel begrip is voor mensen die kwetsbaar zijn en gewelddadig zijn naar hun buren en ik heb op deze manier heel wat geweld over me heen gekregen. Die grens is bij mij na jaren echt wel bereikt. De eindeloze stroom aan geweld van (een deel van de groep) kwetsbare mensen jegens hun buren is niet te dragen voor die buren en het is ook niet hun taak. Ik ben daar als buur inmiddels volkomen en helemaal klaar mee en ik heb voorlopig geen ruimte meer voor begrip. Het begrip is voor mij helemaal op. Ik heb ook recht op een veilige en harmonieuze buurt en dat is voor mij al jaren in het geding. Dus als je meer begrip wilt hebben voor deze kwetsbare mensen in de buurt moet je ook begrip hebben voor de andere buren en hier een antwoord voor zien te vinden. Het kan toch niet zijn dat ik als buur de taak van zorgverleners moet gaan overnemen en zelf een halve hulpverleners mentaliteit en zienswijze moet hebben om om te kunnen gaan met een buur die regelrecht gewelddadig en zich uiterst slinks, manipulatief en intimiderend gedraagt. Ik ben daar ongelooflijk kwaad over.

  2. Ik ben het met bovenstaande van Lilian eens.
    In de jaren tachtig hield ik mij uitvoerig bezig met het werk van de wijkagent. Deze was na introductie snel een succes. Maar liep al snel vast op de vele problemen in de wijk. Met name die met een lage SES. ( Zie: De wijkagent, een klassehelper ? MGV 3 1982.)
    Hij liep vast op die zaken die in de eerste lijn én hulpverlening én rechtsordehandhaving nodig hadden. Daar was en is nog steeds geen voorziening voor. Met als gevolg dat de wijkagent het op z’n bord kreeg / krijgt.
    Wil je in buurten (!) beleidsmatig mensen met een GGZ-kwetsbaarheid hun leven laten leiden, dan moet je weten wat de aard der problematiek is en op welke wijze deze zich in de buurt kan uiten. En wat de buurttolerantie is en kan zijn t.a.v. deze uitingen. Daar moet een balans in zijn. Maar meestal is die onbekend of inmiddels volstrekt afwezig.
    Zolang dit het geval blijft is het laten wonen van mensen met een GGZ-problematiek een probleemvolle gok. Die, zoals Lilian laat zien, zelfs bij mensen met een positieve instelling m.b.t. het laten wonen in je buurt van mensen met GGZ-problematiek voor betrokkene en de buurt zelfs volledig verkeerd kan uitpakken. Dat is onnodig en moet voorkomen worden.

  3. Sluit me ook aan bij Lilian. Het kan toch niet zo zijn dat er begrip moet zijn voor verwarde personen die overlast veroorzaken of zelfs schade aan kunnen richten bij anderen en dat er geen aandacht is voor de mensen die er last van hebben of slachtoffer worden? Begrip en tolerantie hebben voor psychische kwetsbaarheid is iets anders dan onbehoorlijk gedrag tolereren. Een hele straat zou geen last hoeven hebben van 1 persoon en het is niet reëel te verlangen dat er maar begrip voor overlastgevend of geweldadig gedrag opgebracht moet worden.

    Ik hoop dat dit onderscheid wel wordt gemaakt.

  4. Wat een onzin, begrip hebben Voor verwarde mensen, psychotische gedrag ? In dat.laatste kunnen deze personen heel veel kwaad doen omdat realiteit niet aanwezig is. Met alle gevolgen van dien. Het kan zo gevaarlijk zijn. En schreeuwen in de nacht, schelden is dat ook normaal? Natuurlijk bel je de politie en de woningbouw. Deze mensen horen niet in een gewone buurt maar onder beschermd wonen waar toezicht is en de medicatie controleerbaar is. Want dát is hard nodig!

  5. Ben het volledig eens met de voorgaande mail berichten.
    Mijn vriendin belde mij gisteren.op ze heeft zelf borderline en woont sinds een paar dagen weer in een andere woning is dus verplicht overgeplaatst na drie jaar prettig gewoond te hebben maar dit zijn regels van Pameyer, nu weer voor vier jaar een woning tussen ook mensen met een psy.stoornissen dat er nu een boven buurvrouw met haar in contact kwam want staat sinds vrijdag op straat geen huisje meer is verward en kan niet met haar kwetsbaarheid voor zich zelf opkomen ze was ten einde raad en ze kon naar het leger des Heils maar nu voor Pinksteren heeft mijn vriendin haar in huis genomen ze is 43 jaar en hoe nu verder.?
    Zo ga je dus niet met mensen om vind dit alles een zeer kwalijke zaak,zijn mensen die veel steun en hulp nodig hebben dit gebeurd vlak bij Rotterdam.
    Nu ik zelf bij GGZ in de cliëntenraad zit weet dat er 8000 bedden moeten verdwijnen, en dit is al twee jaar in volle gang klinieken moeten sluiten en sinds 1 juni weer 2 klinieken gesloten.
    Waar ook mensen wonen onder 24 uurs zorg ze weten niet allemaal waar zij naar toe moeten.
    Zo ga je niet met je medemens om, ik vecht voor de mensen .
    Want van de klinieken wordt er nu kantoor ruimte gemaakt van de ggz.
    In mijn dorp bij Rotterdam werd Pameijer geplaatst op dracht van de woning stichting en gemeente Rotterdam en regering .
    Er moesten jonge mensen verplicht verhuizen dus plaats maken voor kwetsbare psy.clienten, de omwonende kwamen in op stand ik was bij de vergadering en de bewoners hielden het niet tegen de plannen werden uitgevoerd nu is er overlast lawaai, drank, drugs maar daar wordt nu weinig aangedaan, en het heeft een 24 uur dienst.
    Er is een jonge man met geestelijke beperking heeft last van stemmen in zijn hoofd, was onhoudbaar om langer zelfstandig te wonen gooide heel zijn huisraad uit de flat op straat was in de war en wanhopig is verhuisd naar begeleid wonen lang opgenomen geweest voor dat er een plaatsje vrij kwam, nu is deze jonge man stabiel en heeft het naar zijn zin met begeleid wonen in huisjes van 7 personen. Gezamenlijk koken boodschappen doen leuke activiteiten heeft nu vrienden en wil vrijwillergers werk gaan doen.
    Maar nu komt het al deze huisjes moeten worden afgebroken buiten de kliniek die al een paar jaar gesloten is .
    Deze jonge man (die ik dus ook ) kan is ten einde raad want er wordt gezegd je gaat maar elders wonen.
    Er dat zijn mensen waar het nu goed mee gaat waar moeten zij naar toe?
    Weer zelfstandig wonen?
    Waar zij we toch mee bezig al deze bezuinigingen alles wordt kapot gemaakt.
    Ik zelf kan hier al 20 jaar over mee praten met mijn kwetsbaar heid en ga nu voor de 3 e keer verhuizen in 5 jaar.
    Want mijn senioren huisje wordt afgebroken, nu urgentie gekregen en ben 5 mnd bezig geweest om een rustig plekje te vinden uit wanhoop vele brieven geschreven en zelfs de burgemeester, en hulp van psychiater kring ik nu een huis met tuin waar ik mijn rust zal gaan vinden.
    Maar ik vecht nu ook voor de andere kwetsbare mensen.

  6. Lilian, Im, Hans en Carla dank voor jullie reactie. Wij Petra en Paola vinden het belangrijk dat het gesprek op gang komt, het onderwerp op de (lokale) agenda. En daarbij is iedere bijdrage, elk geluid waardevol wat ons betreft. Inhoudelijk reageren doen wij niet hier op deze site.
    Willen jullie face to face het gesprek met ons aan- welkom! Mail ons gerust! Hartelijke groet Petra en Paola-

    petra@kwetsbaarheidindewijk.nl
    pbuitelaar@ribwbrabant.nl

  7. Dag allemaal, de zorgelijke reacties van degenen die hebben gereageerd op het interview met ons begrijpen we volkomen. Ze laten zien dat er buren zijn om wie we ons grote zorgen maken en voor wie we zelfs bang kunnen zijn. In de nabijheid wonen van iemand voor wie je bang bent of waar je je ernstige zorgen over maakt is bijzonder belastend. Dat realiseren we ons terdege. Het is daarom belangrijk ook de buurt/buren te horen, te betrekken en ondersteunen. Jullie reacties is een kant van de medaille. Er zijn veel mensen met een psychische kwetsbaarheid die de buurt niet belasten, door hun onbegrepen gedrag zelf afstand houden tot de buurt en/of door buren niet geaccepteerd worden. Uitsluiting en pesterijen vanwege het anders-zijn komen ook voor. Dit zorgt voor eenzaamheid en belemmert het herstel en terugkeer naar het gewone leven. Kwetsbare mensen houden afstand vanwege schaamte voor hun ( vroegere) problemen en vanwege angst voor afwijzing en uitsluiting. Buren houden afstand omdat het onbekende gedrag angst kan oproepen of omdat  omgang met de kwetsbare buren problemen met zich mee kan brengen. Dit brengt aan beide ‘kanten’ gevoelens van onbehagen en onveiligheid met zich mee. Wij hebben de ervaring dat de kloof doorbroken kan worden door ervaringen van buren serieus te nemen, naar hen te luisteren en door ervaringsdeskundigen te betrekken die bruggen kunnen bouwen en kennis kunnen overdragen. Buren horen dan dingen die ze nog nooit gehoord hebben en die meer begrip teweeg brengen. En ze ontvangen concrete handvatten wat zij kunnen doen.  Wij hebben de ervaring dat dat buren zekerder maakt. Ervaringsdeskundigen horen hoe belangrijk het is dat contact met de buurt goed tot stand komt. Kortom: er is nog veel te winnen- en daar willen wij graag ons steentje aan bijdragen. Belangrijk is het gesprek aangaan, openheid geven over wat er speelt vanuit alle betrokkenen. Daar draagt dit interview en de reacties zeker aan bij!
    Hartelijke groet, Paola en Petra

  8. Mensen met psychosociale problematiek stoten hun omgeving af terwijl ze juist hulp nodig hebben. Het verlenen van deze hulp of zelfs maar begrip opbrengen voor deze situatie is voor de omgeving ook heel moeilijk. Ik heb een medebewoner gehad die opeens psychotisch werd. De situatie heeft drie maanden geduurd en dan ben je echt alleen maar blij als zo iemand weggaat.

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *