Zelfbeschikking bij raamprostitutie?

In de discussie over prostitutie gaat het vandaag de dag al snel over ‘rechten van de vrouw’ en over ondernemerschap. Daarbij wordt er te gemakkelijk aan voorbijgegaan dat het hier niet gaat om een ‘normaal beroep’. In een sector waarin dwang, armoede en macht een rol spelen, kun je gewoon niet spreken van zelfbeschikking. 

Moeten er meer ramen gesloten worden op de Wallen, of werkt dat juist averechts? Daarover debatteerden politici een maand geleden in een Amsterdams debat. De meeste deelnemers bleken voorstander te zijn van praktische oplossingen, ook degenen die zich zorgen maakten over kwetsbare vrouwen. Het meest populaire standpunt werd verwoord door VVD-fractievoorzitter Marianne Poot: ‘een stukje meer handhaven’.[1] Meer handhaving wordt gezien als het middel om niet alleen uitbuiting tegen te gaan, maar ook om de drukte en overlast te verminderen. Dit laatste is al tijden een belangrijke wens van lokale Amsterdammers, met name degenen die politiek interessant zijn voor lokale bestuurders.

Critici worden als moralisten weggezet

Anderen, zoals Don Ceder (CU), legden de nadruk op het aspect van mensensmokkel, iets wat volgens hem door liberalen wordt onderschat. Of op het feit dat het economische belang vaak prevaleert boven het opkomen voor de rechten van de vrouw. Deze kritische geluiden werden steevast neergezet als ‘moralistisch’. Zoals door raadslid Zeeger Ernsting (GroenLinks): ‘Je moet met sekswerkers praten en niet moreel beoordelen vanaf afstand’.

Ook van Marcel Heyman, oprichter van multimediaplatform Pink Terrorists en zelf voormalige tienerprostituee, hoorden we: ‘Als het over sekswerk gaat, gaat het meteen over criminaliteit, mensenhandel, uitbuiting, slachtofferschap. Het gaat nooit over sekswerkers als onafhankelijke zelfstandige ondernemers.’[2] De boodschap is duidelijk: degenen die een moreel oordeel vellen over dit onderwerp, begrijpen gewoon niet hoe complex het allemaal is.

Zelfbeschikking in de prostitutie

Het besluit om prostitutie in Nederland te legaliseren rond de eeuwwisseling was deels gemotiveerd door het ‘vooruitstrevende’ idee dat het beter is om deze sector te reguleren en te belasten dan om deze te criminaliseren. Tegelijkertijd leefde de overtuiging dat het belangrijk is om sekswerkers meer controle te geven als het gaat om de omstandigheden waaronder ze werken.

Zelfbeschikking werd niet anders benaderd dan andere sectoren waarin fysieke arbeid wordt verricht.[3] Dit impliceert, op een problematische manier, dat zelfbeschikking en besluiten om een beroep uit te oefenen plaatsvindt onder dezelfde omstandigheden als in andere beroepen. Het besluit om sekswerker te worden wordt in deze gedachtegang genomen in totale vrijwilligheid en autonomie. Deze onderliggende veronderstelling ter discussie stellen wordt gezien als een rechtstreekse aanval op de autonomie van de sekswerker.

Veel prostituees beginnen niet vrijwillig

Zelfbeschikking suggereert dat een persoon het recht en de onafhankelijke capaciteit heeft om te oordelen over zichzelf. Op zijn minst veronderstelt dit dat een persoon kan reflecteren, kan inschatten wat andere opties zijn en een verantwoord besluit neemt dat open staat voor herziening mochten omstandigheden veranderen. Dit betekent dat er in dat hele proces geen enkele vorm van dwang plaatsvindt, hetzij fysiek of psychologisch.[4]

Waar bij web-camming of high end escort werk door een studente geldnood of dwang niet per se een rol spelen, moeten we ons dat serieus afvragen in het geval van raamprostitutie. Onderzoek naar sekswerk toont namelijk keer op keer aan dat veel te veel vrouwen niet uit vrije wil in dit werk geëindigd zijn. Die keuze komt vaak voort uit uitzichtloze armoede, of het nu in Rio, Bangkok of Amsterdam betreft.[5]

Schimmige criminele netwerken

De sekswerkers verdienen eraan, al is het de vraag hoeveel ze moeten afstaan aan pooiers en andere lieden die betrokken zijn. Het is lastig om vol te houden dat zelfbeschikking van vrouwen ook geldt in deze sector, aangezien te veel vrouwen op de Wallen uit armere delen van de wereld komen en met name Oost Europa (o.a. Albanië, Bulgarije, Moldavië). De combinatie van armoede en vaak scheve machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen maakt het moeilijk om te blijven verdedigen dat er sprake is van volledige zelfbeschikking. [6]

Het is daarom ook onzinnig om te vragen wat nu precies het aantal is dat slachtoffer is van mensenhandel. Juist omdat het in schimmige criminele netwerken plaatsvindt zal het altijd moeilijk blijven om een precies getal te noemen. Maar het simpele feit dat er sprake is van uitbuiting, vaak vanwege wanhopige armoede, laat zien dat we niet te maken hebben met een ‘normaal beroep’ gebaseerd op zelfbeschikking.

Het draait om geld

Het lijkt erop dat deze situatie kennelijk wordt gedoogd zolang de seksuele en economische exploitatie van vrouwen op de Wallen past binnen het economisch model van de stad Amsterdam. Zolang de situatie maar ‘houdbaar’ is.

Maar dan dus voornamelijk vanuit een economisch perspectief: ‘Ramen staan leeg en vrouwen die op de Wallen werken verdienen minder, juist door toerisme,’ meldt iemand. ‘Vroeger,’ meldt een ander, ‘liepen nog echte klanten rond in de Rosse buurt. Maar de traditionele Amsterdamse hoerenloper, die na kantoortijd zijn slechte huwelijk kwam compenseren, is uit het straatbeeld verdwenen.’[7]

Geld dus. Daar gaat het om.

Kwetsbare en vrije wil vrouwen moeilijk te onderscheiden

Velen zullen verontwaardigd uitroepen dat dit een karikatuur is en dat ook zij tegen uitbuiting van vrouwen zijn, waaronder de nieuwe burgemeester Femke Halsema, die verzuchtte: ‘Het etaleren van kwetsbare vrouwen is eigenlijk niet acceptabel’. Maar het is de vraag hoe we dat onderscheid nu echt kunnen maken tussen kwetsbare vrouwen en de ‘vrije-wil-vrouwen’?

In een tijd van geglobaliseerde mensenhandel, is het idee van zelfbeschikking onder de omstandigheden van psychologische druk, uitbuiting en armoede iets waar we zeer sceptisch tegenover moeten staan.[8]

Een moreel argument maakt nog geen moralist

‘Moralist!’ is het eerste wat vaak wordt tegengeworpen bij kritiek op prostitutie. Maar een moreel serieus argument formuleren is iets anders dan moralistisch zijn. Het is moreel verantwoord om de zelfbeschikking van deze groep prostituees ter discussie te stellen, gezien de omstandigheden waarin de keuze tot stand komt. Dat gaat verder dan de verhalen herhalen van enkele sekswerkers die openlijk aangeven het uit vrije wil te doen, of te denken dat we genoeg doen door het te reguleren, of omdat het economisch belangrijk is, of erger, omdat de Wallen nu eenmaal ‘horen bij’[9] Amsterdam.

We kunnen onze ogen niet sluiten voor seksslavernij, net zomin als we de ogen sloten voor slavernij. Hameren op zelfbeschikking is in dit opzicht niet afdoende. Stellen dat het ‘ergens anders erger is’ of dat het ‘anders ondergronds gaat’ is ook geen valide argument. Het is al voor een groot deel een ondergronds netwerk, behalve uiteraard wat er letterlijk zichtbaar is achter de ramen.

Hoe we ook denken over prostitutie, het is belangrijk om samen vooruit te kijken om de huidige situatie aan te pakken.[10] Maar de discussie dient niet vervuild te worden door het accentueren van zelfbeschikking. Dat argument gebruiken in deze sector getuigt van een behoorlijke naïviteit over de omstandigheden waaronder te veel vrouwen terecht komen op de Wallen.

Michael S. Merry is professor filosofie aan de Universiteit van Amsterdam. Farid Boussaid is docent politicologie aan de Universiteit van Amsterdam. Ze zijn beiden verbonden aan de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen.

 

Noten:

[1] https://www.at5.nl/artikelen/191697/debat-in-park-politiek-is-raamprostitutie-nog-wel-van-deze-tijd

[2] https://www.groene.nl/artikel/sekswerkers-met-een-raad-van-bestuur

[3] https://atria.nl/nieuws-publicaties/feminisme/zelfbeschikkingsrecht/https://www.canonsociaalwerk.eu/nl_mw/details_verwant.php?cps=2&verwant=432

[4] We hebben het meer algemene zintuig opzij geschoven waarin we allemaal zijn gedwongen door onze ouders, leraren en andere gezagsdragers.

[5] Zie bijvoorbeeld: http://behindtheredlightdistrict.blogspot.com/2015/07/shocking-numbers-of-human-trafficking.html; http://gvnet.com/humantrafficking/Netherlands.htm; http://www.justmeans.com/blogs/amsterdam-travel-sex-tourism-and-human-trafficking; https://www.groene.nl/artikel/sekswerkers-met-een-raad-van-bestuur; https://www.nrc.nl/nieuws/2018/06/26/amsterdamse-rekenkamer-opschonen-wallen-mislukt-a1607963;
over Brazilië zie: https://justice-network.org/2016/08/08/sex-slavery-the-olympics-in-rio/; https://womensenews.org/2005/06/brazil-tries-stem-tide-sex-slavery/;
over Thailand zie: https://www.endslaverynow.org/blog/articles/history-of-prostitution-and-sex-trafficking-in-thailand; https://www.aljazeera.com/indepth/features/2017/07/escaping-clutches-sex-trafficking-thailand-170730071208339.html; www.endslaverynow.org

[6] Zie bijvoorbeeld: http://lastradainternational.org/news-publications/human-trafficking-in-the-netherlands; https://www.dutchnews.nl/news/2017/10/some-6000-people-a-year-in-the-netherlands-are-victims-of-trafficking/; https://www.youtube.com/watch?v=rmMhDRJt0ek ; https://www.youtube.com/watch?v=Ttb_wXVrsbs; https://www.state.gov/j/tip/rls/tiprpt/countries/2014/226786.htm; https://www.humanityinaction.org/knowledgebase/312-the-audacity-of-tolerance-a-critical-analysis-of-legalized-prostitution-in-amsterdam-s-red-light-district; https://www.parool.nl/amsterdam/de-wallen-zijn-toe-aan-een-nieuw-verdienmodel~a4622157/ .

[7] https://www.parool.nl/amsterdam/de-wallen-zijn-toe-aan-een-nieuw-verdienmodel~a4622157/ . De stad Amsterdam heeft al heel lang in haar marketing de Wallen gebruikt om de stad ‘aantrekkelijker’ voor toerisme te maken.

[8] https://www.socialevraagstukken.nl/kinderprostitutie-wel-vrijwillig-maar-in-onvrije-omstandigheden/ ; zie ook de belangrijke literatuur over ‘vervormde voorkeuren’ die aantoont hoe personen de omstandigheden van hun eigen onderdrukking accepteren en internaliseren, in het bijzonder Amartya Sen (1992) Inequality Reexamined. Cambridge: Cambridge University Press.

[9] https://npofocus.nl/artikel/7926/hoort-prostitutie-op-de-wallen-niet-gewoon-bij-de-amsterdamse-cultuur

[10] Zie bijvoorbeeld: https://www.groene.nl/artikel/ik-krimp-ineen-bij-het-woord-sekswerk; https://www.at5.nl/artikelen/191697/debat-in-park-politiek-is-raamprostitutie-nog-wel-van-deze-tijd; https://www.parool.nl/opinie/don-ceder-cu-bied-sekswerker-volwaardig-alternatief~a4623569/

 

Foto: Scott (Flickr Creative Commons)

Dit artikel is 2045 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (7)

  1. Deze heren vergeten iets. Wat ontbreekt is hoeveel mannen bereid zijn om te betalen voor intimiteiten. De marketing-campagne was ook nog eens gunstig voor gemeentelijke heffingen, horeca en talloze winkeliers. Sekswerkers zelf vertellen dat Nederlanders sympathiek, beleefd en aardig zijn. Hun opsomming is 1) we houden netto meer geld over achter een raam, dan bij een bordeel 2) de “relatie” met klanten is vrijblijvender, dan in een club of als escort 3) in ons eigen land worden we opgejaagd, moeten we soms naast een vuilnisbelt werken, zijn er beroofd en mishandeld. Het gaat dus niet altijd om mensenhandel, maar om een keuze voor veiligheid, voldoende geld en een goed gevoel. Hopelijk staren deze wetenschappers zich niet blind, op wat er in het verleden is mis gegaan en in het buitenland nog steeds gevaarlijk is.

  2. Een beetje slordig weergave van wetgeving. Rond de eewwisseling is het bordeelverbod opgeheven en dus was er geen sprake van legalisering van prostitutie. Prostitutie was op zich niet verboden. Vreemd dat twee wetenschappers niet iets precieser kunnen zijn in hun betoog. Zou dat de enige sloordigheid zijn?

  3. Gezien de strekking van het artikel begrijp ik niet waarom op de foto een sekswerker wordt afgebeeld, hoe vaag ook. Altijd de kans dat ze herkend wordt, zeker als het artikel verder op het internet verspreid wordt. Een behoorlijke misser uwerzijds, lees het artikel nog maar eens over.
    Jan Visser

  4. Spijtig dat in de aanhef van het artikel met een normatief oordeel over een beroep, een economische activiteit, werk, een bijzondere dienstverlening, de toon al wordt gezet. Er wordt te gemakkelijk aan voorbij gegaan dat hier geen sprake zou zijn van een “normaal beroep”, lees ik. Omdat men dat nou eenmaal ingegeven door traditie niet vindt? Omdat promiscueteit van vrouwen nou eenmaal bedenkelijk wordt gevonden? Omdat aangenomen wordt, harde cijfers zijn er niet, dat dwang overheerst bij deze beroepsuitoefening?
    Verder vind ik het buitensporig arrogant dat de motivatie aan armoede te ontsnappen, wat minder straf gesteld de motivatie van economische noodzaak bij deze specifieke beroepsactiviteit als volwaardig argument te kiezen voor werk wordt gediskwalificeerd. In de feminisme-discussie zou dat worden omschreven als mansplaining, doordat de moraliserende discussie zich heeft toegespitst op vrouwen die in de sector aan het werk zijn.
    Dat sinds de legalisering van de derde partij in prostitutie sinds 2000 door regulering er een gigantische aanwas is geweest van een nieuw “illegaal” circuit en op die manier normalisering en emancipatie heeft dwars gezeten zegt niks over de aard van naar mijn deskundig oordeel een heel normaal beroep.
    Verder zou ik erop willen wijzen dat raamprostitutie zich van andere segmenten onderscheidt door een wijze van werven, en een wijze van arbeidsorganisatie, te weten dat sekswerkers in dit segment grotere autonomie wordt gegund; ze mogen zzp’er zijn, nb van de overheid. Dat een grote aantrekkingskracht heeft voor een groep sekswerkers. Dan nog, verwar de soms lastige omstandigheden van arbeidsmigranten niet met die van sekswerkers in het algemeen. (O.m. door overheidsbeleid)

    Roos Schippers, vergund sekswerker, 35 jaar actief in en rond de sector. Activist o.m. via SWexpertise.

  5. In de laatste alinea met het kopje “zelfbeschikking” wordt zelfbeschikking beschouwd als een keuze op één moment, namelijk op het moment van instappen, citaat: Het besluit om sekswerker te worden wordt in deze gedachtegang genomen in totale vrijwilligheid en autonomie, einde citaat. Ten eerst zullen er in het algemeen maar weinig mensen – behalve misschien professionele wetenschappers – zijn die in totale vrijwilligheid en autonomie voor hun beroep kiezen. Ten tweede zijn er maar weinig sekswerkers en rond prostitutie betrokken professionals, die ontkennen dat er sprake is van verschillende vomen dwang en uitbuiting. De vraag is echter, wat doe je eraan? Ramen sluiten, met als gevolg dat klanten en sekswerkers buiten het zicht van de politici elkaar ontmoeten? Dat geeft dan de gewenste suggestie dat het beleid succesvol is, want we zien toch geen misstanden meer? Of, en dat lijkt me zinvoller, geef sekswerkers de middelen om hun werk- en leefomstandigheden te verbeteren: luister naar waar ze zelf behoefte aan hebben, geef informatie over hun rechten, financier bereikbare en ondersteunende gezondheidszorg en hulpverlening, regel taalcursussen, bouw vertrouwen op door goed geschoolde politiemensen, organiseer capaciteit bij politie en OM wanneer sekswerkers aangifte doen, biedt opties als ze binnen of buiten de prostitutie een nieuwe stap in hun leven willen zetten. Met andere woorden: zoek naar manieren om hun zelfbeschikking te vergroten, te empoweren zoals dat zo mooi heet. In de weerbarstige werkelijkheid gebeurt dat allemaal al, en met resultaten. Moeizame klussen, zonder direct in het oog springend succes en niet zo snel te realiseren als het sluiten van de ramen, wel beter voor de sekswerkers. En een beetje meer respect vanuit de samenleving voor sekswerkers kan ook geen kwaad.

  6. @ Roos Schippers:

    Jij moet niet zo egoïstisch zijn, er zitten veel vrouwen op afschuwelijke manieren gedwongen in de prostitutie. Hoe ik dat weet? Ik heb 3jaar lang, uit eigen situatie van armoede, noodgedwongen boven een woning gewoond die door een criminele bende werd gebruikt als “doorsluishuis” (zoals ik het zelf noem) waar o.a. ook vrouwen als smokkelwaren doorheen kwamen. Buiten dat het traumatisch was voor die vrouwen, was de hele situatie ook behoorlijk traumatisch voor mezelf. Als vrouw alleen daar boven te moeten wonen, en geen geld te hebben om weg te kunnen, was geen pretje. Dus de maatschappelijke consequenties zijn veel groter dan de vrouwen in de prostitutie en alle criminaliteit erom heen.
    Daarbij is het ook zo dat geen enkele vrouw wil dat haar man naar de hoeren gaat, maar voor menig man is het net zo mainstream om achter de rug van hun echtgenote om naar de hoeren te gaan, als naar porno te kijken (ook een industrie gebouwd op vrouwenhandel en psychologische en economische dwang). De mogelijkheid hiertoe, en de wettelijke “goedkeuring” hebben de vraag naar prostituees flink doen stijgen. Waar vraag is, en dit geldt voor iedere industrie, moet ook aanbod geleverd worden. En dat leveren van aanbod, die taak hebben veel criminele organisaties op zich genomen. Al die vrouwen moeten dus ergens vandaan komen, en laten we eerlijk zijn, ze komen veruit niet uit een succesvol zakelijk leven of uit een nette doorzonwijk (een enkele uitzondering daargelaten, ook zij kunnen slachtoffer worden van mensenhandel, zeker als ze nog jong zijn, denk b.v aan loverboys).

    Een van de tactieken die deze professionele criminele organisaties gebruiken is om zo’n vrouw in de prostitutie te dwingen, wanneer ze haar te pakken hebben, is haar door alle leden van de groep te laten verkrachten. Net zo lang tot ze zichzelf niet langer verzet zodat ze weten dat haar eigen wil gebroken is. Om de beurt wisselen ze elkaar af, en dit kan uren duren, dit kan dagen duren. Nadat ze haar wil via eindeloze verkrachting hebben gebroken, kan ze verder doorverkocht of vervoerd worden naar een escortbureaus, peeskamers, De Wallen, of goedkope hotels en parkeerplaatsen langs snelwegen, waar ze daar ook weer eindeloos verkracht kan worden door Nederlandse mannen (lang leve de geëmancipeerde Nederlandse man). Dit zijn praktijken die jij o.a. ook steunt met je pro-prostitutie propaganda! Denk eens wat verder dan je eigen situatie!

    Dat jij een hoer wilt zijn, prima, maar maak het daarom niet mooier dan het in werkelijkheid is. En als prostitutie afgeschaft wordt, waar het de hoogste tijd voor is, en dan voornamelijk gericht op de mentaliteit van mannen mbt prostitutie, het is barbaars om seks te willen met een vrouw waarvan je weet dat ze geen seks met je wilt hebben zodat je haar daarvoor compenseert met geld, als een soort van direct uitbetaalde schadevergoeding. Ongewilde seks is en blijft schadelijk, geld lost daar niets aan op! Wat is er mis met mannen dat ze seks willen kopen van vrouwen die geen seks met hen willen hebben? Enfin..
    Als prostitutie afgeschaft wordt, kun je zelf nog altijd een hobby van je werk maken, als je zo graag met tig vreemde mannen seks wilt hebben op een dag. Elke dag weer. Is Tinder ook heel geschikt voor, dus wat dat betreft mogelijkheden zat voor jou om dit werk als hobby voort te zetten. Dan is het in iedere geval wel gegarandeerd gewilde seks voor beide, of alle (maakt mij geen donder uit, ik ben heel ruimdenkend) partijen. Leef je lekker uit met z’n allen, mijn zegen heb je!

    En tenslotte, er is niets mis met moraliteit en moraliseren! Sinds wanneer moet moraliteit aangepakt worden als een of ander taboe? Moraliteit is essentieel voor een leefbare en rechtvaardige samenleving! Ons hele rechtssysteem is op moraal gebaseerd. Mensen die mij betichten van het zijn van een moraalridder, dan zeg ik: Ik ben blij dat ik tenminste nog wel moraal heb, aangezien jij het blijkbaar ongewenst lijkt te vinden!

  7. @Maria Elders heb ik wel eens betoogd dat criminaliteit op één lijn stellen met beroepsactiviteit noch de slachtoffers van criminaliteit goed doet, noch de mensen die voor deze legale!!!!! dienstverlening hebben gekozen. De verschrikking van criminaliteit en de methodieken van criminelen legitimeert dat niet. Gezonde seksuele relaties tussen volwassenen veroordelen omdat er ook sprake is van misbruik en verkrachting raakt kant nog wal. Toch? Zomin als het instituut huwelijk afkeuren omdat er ook sprake is van huiselijk geweld in een hoger percentage overigens dan getoetste dwang in prostitutie.
    Prima om moraal te huldigen, Alleen val mij daar niet mee lastig, vooral niet als die in strijd is met mijn grondrechten, mevrouw X

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *