Bezuiniging op de jeugdhulp was een vergissing

Deze week is de week tegen kindermishandeling, maar er is momenteel weinig reden tot vreugde. De behoefte aan zorg voor jongeren stijgt maar gemeenten hebben minder geld. Houdt Nederland nog wel van onze kinderen?

In de nieuwe jeugdwet van 2015 is de uitvoering van de jeugdhulp, dus ook de gespecialiseerde jeugdzorg naar de gemeente gegaan, evenwel met een flinke korting op het totale budget van circa 200 miljoen euro. De gedachte hierachter was dat gemeenten met hun wijkteams eerder problemen achter de voordeur zouden signaleren en met preventief ambulant optreden uithuisplaatsingen en dus gespecialiseerde jeugdzorg zou kunnen voorkomen.

Achter deze gedachte zat echter geen wetenschappelijk onderzoek maar waarschijnlijk de wens te bezuinigen, zo betoogden veel experts al in 2013. Andere experts meenden dat de instellingen inhalig waren en kinderen te lang in behandeling hielden. Dat was natuurlijk een boodschap die aansloeg bij voorstanders van bezuinigingen.

In 2015 nam het aantal uithuisplaatsingen en plaatsingen iets af maar in 2016 weer fors toe, met 15 procent in instellingen en zelfs 25 procent in gezinshuizen (Bron: CBS). Pleegzorg bleef gelijk, waarschijnlijk als gevolg van gebrek aan pleegouders.

Bovendien bleek dat de zorgzwaarte van de jongeren die in de gespecialiseerde jeugdhulp en in het speciaal onderwijs terecht kwamen aanzienlijk was toegenomen. De combinatie van minder geld en een stijgend aanbod zorgde bij gemeenten voor miljoenenverliezen. Gemeenten korten vervolgens op de tarieven en overal in Nederland weigeren instellingen nog tegen te lage tarieven kinderen te behandelen. Binnenlands Bestuur kopte begin november zelfs ‘chaos in de Jeugdzorg loopt uit de hand’.

Hoe kunnen we de groei van het aanbod verklaren?

Een belangrijke verklaring is misschien wel het gegeven dat het deel van de kinderen die niet meer thuis kunnen wonen zeer ernstige aandoeningen heeft. Die gaan meestal niet preventief of curatief over zoals bij ernstig autisme of LVB, en meestal is er een combinatie van meerdere aandoeningen tegelijkertijd die voor ernstige gedragsproblemen en verslaving zorgen.

Inmiddels weten we uit nieuw onderzoek dat persistent antisociaal gedrag vaak op een hersenbeschadiging berust, maar ook een sterke erfelijke component heeft. De aanpassingsproblemen die deze kinderen in de maatschappij hebben zijn dermate dat we daar ambulant nauwelijks vat op hebben. Ook het speciaal onderwijs is daar soms niet tegen opgewassen. Deze aandoeningen gaan niet over en kinderen moeten er mee leren leven en dat kost veel tijd, kennis en energie (geld).

Sommige kinderen zullen een leven lang begeleiding nodig hebben

Voor sommige kinderen geldt dat ze zo kwetsbaar zijn dat ze hun leven lang begeleiding nodig zullen hebben. Andere kinderen hebben veel nadelige jeugdervaringen meegemaakt en zijn in een levensfase tussen de 14 en de 25 jaar waarin ze naar verhouding veel risico nemen en agressief zijn. Hun sociaal-emotionele ontwikkeling en hun persoonlijkheidsontwikkeling lopen sterk achter. Dit noemen we een ‘disharmonisch ontwikkelingsprofiel’. Ook dat is niet iets wat je in de regel snel met tien sessies van een psycholoog of psychiater (die vaak binnen de jeugdhulp worden vergoed) kan oplossen.

De mogelijkheden om problemen thuis op te lossen zijn overschat

Daarbij komt nog dat de mogelijkheden om problemen thuis op te lossen waarschijnlijk overschat worden: veel ouders van kinderen met ernstige aandoeningen en problemen hebben die zelf ook, zijn soms onmachtig in de opvoeding die ze zelf soms nooit hebben gehad en geven die van generatie op generatie door met bijbehorende armoede, schulden, en verslavingen. Ook hun mogelijkheden tot herstel zijn vaak gering.

Deze kinderen zijn er altijd al geweest. Hun aantal zal vooralsnog niet minder worden, maar waarschijnlijk is paradoxaal genoeg de toename van de vraag naar jeugdhulp mede te verklaren doordat wijkteams hun werk goed doen en nu veel sneller ernstige problemen achter de voordeur signaleren. Er moet dus waarschijnlijk geld bij omdat gemeenten hun werk goed doen. Dat had niemand verwacht.

Omdat wij als samenleving een morele plicht hebben om deze kinderen niet in de kou te laten staan en agressiviteit en criminaliteit op straat de samenleving uiteindelijk meer kost is de huidige situatie voor verbetering vatbaar. Er is haast geboden.

Ook de medewerkers zijn het kind van de rekening

Maar er is nog een tweede ‘kind van de rekening’ en dat zijn de medewerkers (gezinshuisouders, pedagogisch medewerkers in instellingen en leerkrachten in het speciaal onderwijs) die zich geconfronteerd zien met een doelgroep die steeds moeilijker wordt en tegelijkertijd het met minder middelen moeten doen. Dan melden medewerkers zich ziek, raken burn-out en vertrekken.

De achterblijvers moeten dit moeilijke werk in toenemende mate doen met ingehuurde uitzendkrachten die de kinderen niet kennen, waardoor onveilige situaties ontstaan. In sommige gevallen wordt personeel vervangen door camera’s (Trouw, 29 september 2017), waardoor kwetsbare kinderen alleen worden gelaten.

Ook deze medewerkers die met veel compassie voor ons dit moeilijke werk blijven doen, dag in dag uit, met veel risico op agressie proberen op te voeden waar anderen gefaald hebben en als beloning alleen tijdelijke contracten krijgen, ook zij hebben recht op ons respect en compassie: ‘laat ze niet in de steek’.

Kinderen zorg ontzeggen doen we toch ook niet als ze kanker hebben?

Kinderen de zorg ontzeggen die ze nodig hebben is toch niet meer van deze tijd en gebeurt toch ook niet als ze bijvoorbeeld kanker hebben of een stofwisselingsziekte? Dan is Nederland te klein. Francien Lamers-Winkelman, emeritus-hoogleraar kindermishandeling, verzuchtte ooit: ‘Houdt Nederland nog wel van onze kinderen?’

Laten we weer gaan houden van kinderen in onze samenleving die het minder getroffen hebben en ze de zorg geven die ze nodig hebben. Dat ‘onsje minder’ (200 miljoen) was een vergissing: beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald.

Peer van der Helm is lector bij het Expertisecentrum Jeugd van de hogeschool Leiden en hoofd onderzoek bij Fier. Op 30 november 2017 houdt hij zijn lectorale rede over dit onderwerp.

Foto: Sarah Horrigan (Flickr Creative Commons)

Dit artikel is 22302 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (13)

  1. Duidelijke uitleg en waarheid.
    Gemeentes en speciaal onderwijs kunnen het niet handelen wat dachten j ulli van de pleegouders ..vrijwilligers..7 dagen per week…en dan een pleegvergoeding voor het kind..maar de stress..en het grote hart voor het kind word in dit verhaal vergeten

  2. Eigenlijk gewoon emotionele verwaarlozing.
    De regering heeft het slechte voorbeeld van de onthechte ouders overgenomen….
    Zo jammer dat zoveel ontwikkelde mensen zo weinig inlevingsvermogen hebben…..

    We leven in een land waar kinderen op straat kunnen wonen.
    Terwijl er ondertussen grote gebouwen leeg staan.
    En zorgverleners zonder werk zitten…

    Laten we eens bij het begin beginnen…
    Een veilige woonomgeving voor kids in een onveilige situatie.

    En veel meer logeerhuizen voor kids en ouders die even tot rust moeten komen….

  3. It takes a village to raise a child, daarom hartverwarmend om te beluisteren dat de wijkteams kennelijk zulk goed werk doen maar tegelijkertijd hartverscheurend dat zoveel kinderen de aansluiting missen. Volgens mijn persoonlijke ervaring moeten wetenschap, overheid en nationale media het media en politieke beleid echt beter onder de loep nemen: transparante, goed controleerbare kennisopbouw. Laat de troep maar over aan internet. De wereld is te vijandig en egocentrisch en ze straalt te weinig diepe waarden uit die ons verbinden met elkaar en de wereld om ons heen. Onze ziel en die van de natuur verdienen een veel grotere plek in ons bestaan.

  4. Dit was vooruit te zien daar hoef je geen deskundige voor te zijn. ERG JAMMER !!! Kinderen zijn de dupe GOEDBEZIGNEDERLAND

  5. De heer van der Helm slaat op een aantal plekken de plank wel mis in dit artikel. Overigens de strekking ervan klopt. maar toch zou ik er graag op ingaan.
    Ten eerste is er tussen 2015 en 2017 ieder jaar gekort, dit bedrag liep op van 120 miljoen tot 440 miljoen in 2017. het totale bedrag dat met jeugdhulp gemoeid is (wat gemeenten in totaal met zijn allen ontvangen) is ruim 3.5 miljard.
    De regio waar ik werk besteed al ruim 126 miljoen op jaarbasis. in het stuk lijkt het alsof 200 miljoen het totale budget is.

    Verder geeft de heer van der Veer aan dat het “lastig om ambulant grip te krijgen op (kinderen met) ernstige aandoeningen en stelt hij (terecht )dat ouders vaak ook problemen hebben waardoor problemen van generatie op generatie over gaan. Ja dat klopt. Maar dat pleit toch nog niet voor het dan maar opgeven van deze ouder-kind relaties? Dat pleit toch niet voor het dan maar weghalen van kinderen bij hun ouders (want het is ambulant zo lastig om te doen) Gemeenten proberen nu juist om in het sociale netwerk van het gezin gezinnen en kinderen zo te versterken dat hun onderlinge banden behouden kunnen blijven. Pas als het echt niet anders gaat is een plaatsing in een pleeggezin, gezinshuis of instelling een optie. Dat doen gemeenten niet omdat ambulant goedkoper is dan residentieel, maar vanuit de visie dat het voor kind (bijna) altijd beter is om in een gezin op te groeien. ik kan me bijna niet voorstellen dat de heer van der Helm een andere mening (over wetenschappelijk onderbouwde visie) heeft hierover.

    Voorts mag ik hopen dat de aanbieders op het gebied van GGZ een kind met een disharmonisch ontwikkelingsprofiel niet proberen te behandelen in de basis-GGZ met max 10 sessies als dat niet kan, maar deze doorverwijzen naar specialistische GGZ. Die overigens ook door de gemeenten wordt bekostigd.

    tot slot: al in 2014 noemde de collega-lector aan de Leidse Hogeschool Adri van Montfoort dat als je meer achter de voordeur kijkt, je dus ook meer en eerder signaleert en dat dit zal leiden tot een grotere zorgvraag. Dus het is niet bepaald zo dat “niemand” dat verwacht had. Dat “niemand” het op dat moment wilde horen waarschijnlijk wel.

    Ondertussen proberen gemeenten, wijkteams en aanbieders van zorg er uit alle macht voor te zorgen dat kinderen goede zorg krijgen. Soms tegen de klippen op als er geen budget is en je weet dat er echt hulp nodig is. Dus dat onsje minder terug? Graag. Maar het was wel wat meer dan de genoemde 200 miljoen.

  6. Mijn werk in de jeugdzorg? Ben vooral schijnveiligheid aan het creëren, mijn stoepje aan het schoonvegen en aan het registreren zodat de opperhoofden met 1 druk op de knop resultaten kunnen opvragen…. jammer genoeg zijn de resultaten niet meer zo mooi….

  7. Het is werkelijk onbegrijpelijk hoe onzorgvuldig omgegaan wordt vanuit de overheid met het verantwoordelijkheid nemen voor onze zorgvragende kinderen en jeugd.Ouders zijn vaak ten einde raad als ze geconfronteerd worden met kosten ,zeker als kinderen boven de 18 jaar komen ,een goede huisvesting met begeleiding zoeken waar ook discipline hoog staat aangeschreven en wordt geoefend.Gemeente hebben de neiging voor het makkelijkst te kiezen ,18 jaar zelf probleem oplossen,ik begrijp dat e.e.a best kompels is .Maar de toenemende problematiek met zorgvragende jongeren en hun ouders moet voor politiek en gezondheidszorg hogereprioriteit krijgen. Ik heb deze reactie gegeven als bijna 80 jarige die met lede ogen de ontwikkelingen waarneemt. Daarbij mag ook het personeel op de werkvloer die dagelijk met grote zorg en invoelendheid werkt ,in de honoring wel verdubbeld worden uit waardering voor hun inzet.

  8. Misschien dat jullie het vergeten maar sinds 2015 zijn de onterechte meldingen vanuit gemeente (wegens ondeskundigheid) met drie kwart toegenomen. Misschien handig om aan waargeidsvinding te doen en dit er dus ook EVEN bij te vermelden.

  9. Dus cjg medewerkers beslissen over wel of niet indicaties af te geven. Nergens is er aangevraagde gegeven helemaal nergens! Altijd minder of niets. Kind loopt vast en cjg doet maar weer even een melding vt. Is goedkoper dan alsnog de schde te vergoedden. Dat heet misbruik maken van vele gezinnen die alleen verwijzing vroegen voor hun kind.

  10. Tjonge, wát een niet-flexibele, dwarse medewerker was ik toch een jaar of 5 geleden toen we richting de “heilige nieuwe jeugdzorg” gingen. Hoe durfde ik te zeggen dat achter de mooi gepresenteerde maatregelen “in het belang van” geldkwesties en politiek zaten. “Dat had niemand verwacht” dat er geld bij zou moeten. Natuurlijk hadden we dat wel verwacht. We wisten toch dat deze aardverschuiving naar Deens model net als in Denemarken eerst fors meer investering zou vragen. Maar nee, het was crisis en dus werd er een mooie kathedraal bedacht om de lege schatkist heen. Tegenwoordig kun je Tegenwoordig kun je hiermee dus geld verdienen als lector. Én lezingen geven. Toch weer de verkeerde richting gekozen door toch te blijven werken voor waar mijn hart ligt: de jeugdzorg. Einde cynisme. We blijven ons gewoon inzetten voor onze kinderen en ongeveer om de 10 jaar zullen we mee moeten hobbelen met nieuwe wegen in jeugdzorgland. Het leerde mij in elk geval om mijn focus te kiezen: het kind/ de jongere en het systeem daar omheen.

  11. Waarom gaan we niet de straat op??? Ik zie elke dag cliënten die zich in de steek gelaten voelen door “onze samenleving”!!!

  12. helaas worden door deze, en vorige regeringen, de buiten de boot vallende mensen ,kinderen en volwassenen, die iets mankeren, geestelijk en of lichamelijk en dan durven ze het vaak ook nog chronisch te mankeren, eerder gezien als last dan als mensen waar we voor moeten zorgen, er is wel geld voor de dividend vrijstelling want die, waar dit voor in t, leven is geroepen zitten als zo krap, de zieken die hier niet vrijwillig voor gekozen hebben zitten niet te wachten op een discussie over (te dure pillen) of bezuinigingen op al dan niet thuishulp maar willen soms letterlijk lucht,( de pillen) en hulp, de zorgverzekeraars hebben miljarden in reserve, en de chronisch zieken ‘betalen maandsalarissen tegelijk aan polissen en eigen risico(eigen schuld dikke bult had je maar niet ziek moeten worden) lijkt t, wel ben zelf chr.ziek en voel me net als veel anderen niet gehoord,en bij t, oud vuil gezet door deze rechtse regering, als ik steeds minder lucht krijg heb ik schijt aan kosten plaatjes, want je gaat zeer langzaam dood om dat je te duur bent, bedankt rutte en co

  13. Mooie reactie van A. De Jong, een betrokken en kundig beleidsmedewerker, als ik het zo lees. Er zijn veel perspectieven op dit probleem.
    Jeugd is onze toekomst, bezuinigen op ‘ jeugd’ is per definitie de problemen verschuiven naar ‘later’ en de ‘ problemen groter laten worden’.
    De vraag ‘ houden we nog van onze kinderen?’ Kan ook nog aangevuld worden met ‘ kunnen we nog goed rekenen in Nederland’? Het kind van de rekening zijn eerst de kinderen, en later de maatschappij, wij met zijn allen.
    Minder geld en energie naar allerlei nieuwe transities en systemen, en gewoon aandacht voor de zorg die nodig is gecombineerd met vertrouwen in de hulpverlening zou ons verder kunnen brengen. Zie Buurtzorg van Jos de Blok.

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *