COLUMN Til de onderkant van de arbeidsmarkt op

Klaas Knot zegt het. Het IMF zegt het. Wie zegt het eigenlijk niet? Als de orthodoxie van de loonmatiging het al roept, waarom gebeurt het dan onvoldoende? De lonen moeten stijgen. Maar wel de lonen aan de onderkant van de arbeidsmarkt, niet alle lonen. Als dat laatste gebeurt, dan worden sectoren die stevige concurrentie ondervinden en waar de arbeidsproductiviteit niet stijgt minder competitief, zoals het CPB hier uitlegt. En dat leidt dan weer tot werkloosheid.

Flex

De kluseconomie en de zzp-markt zijn leuk voor consumenten die profiteren van nieuwe of goedkopere diensten. Maar flex kent een prijs. Als mensen gaan gokken met hun gezondheid of werkende armen worden, dan schieten we door. De sociale problemen concentreren zich aan de onderkant van de ladder, waar werkgevers vaak ruime keuze hebben en dientengevolge de onderhandelingsmacht van zzp’ers beperkt is.

Race naar de bodem

Niet alleen voor consumenten is flex leuk, ook voor werkgevers is het lekker makkelijk dat ondernemersrisico wordt afgewenteld op kwetsbare groepen. Het wordt dan steeds lucratiever om reguliere werknemers in te wisselen voor zzp’ers. Dat is niet alleen slecht voor die zzp’ers maar ook voor de onderhandelingspositie van reguliere werknemers. En werkgevers worden soms, tegen hun wil in, door concurrenten gedwongen om af te dalen naar de bodem van de markt.

Het kan

Alle reden om aan de onderkant van de arbeidsmarkt de zzp-tarieven en het minimumloon te verhogen. Het bedrijfsleven en de overheid kunnen dit gemakkelijk ophoesten, daar zowel de bedrijfswinsten als de overheidsfinanciën er goed voorstaan.

Populisme

Er is nog een geheel andere reden om de onderkant van de arbeidsmarkt op te tillen. Mensen stemmen in toenemende mate op populistische partijen. De gevolgen zijn tamelijk ruïneus: Democratische ellende in Hongarije en Turkije, Trumpisme, Brexit en Italiaanse chaos.

In ons land lijkt het misschien nog mee te vallen met de populariteit van partijen als FvD en de PVV. Sluipenderwijs stijgt het populisme toch omdat traditionele partijen in de verleiding komen op dezelfde toer te gaan. Zo vindt Buma soms iets van Europa en maakt Klaas ‘Ballon’ Dijkhoff er een sport van om eens in de paar weken iets bizars te roepen om de hoi polloi naar de mond te praten.

It’s the economy stupid

Wat heeft populisme met lonen te maken? Niet zelden wordt immers gewezen op migratie als oorzaak van dit gestegen populisme. De geschiedenis laat zien dat migratie niet de oorzaak is maar de aanleiding vormt van populisme.

Juist economische redenen liggen ten grondslag aan onvrede, waarna kwetsbare groepen zich afreageren op nog kwetsbaardere groepen. En dat zijn nu eenmaal vaak migranten.

Economische onvrede

De onvrede beperkt zich niet tot de gevolgen van flex. Het is breder: Waarom deelt de factor arbeid onvoldoende in de welvaartstijgingen? Waarom worden de zogeheten ‘slachtoffers’ van globalisering onvoldoende gehoord? Waarom worden er bij bedrijven tegelijk mensen ontslagen en gaat het salaris van de CEO omhoog? Waarom betalen multinationals geen belasting? Waarom laat het kabinet zich keer op keer inpakken door het bedrijfsleven?

Giddens

De Britse socioloog Tony Giddens koppelt onvrede  aan de snel veranderende wereld: ’a world which is shaking up our existing ways of life, no matter where we happen to be’. Die wereld, aldus Giddens, ontstaat in ‘an anarchic, haphazard, fashion….fraught with anxieties, as well as scarred by deep divisions and a feeling that we are all “in the grip of forces over which we have no control”’.

Achterhoede

Giddens laat zien dat het ongelijk verdelen van welvaart een prijs kent. En het kabinet kan die prijs sterk verlagen. Want in tegenstelling tot wat Giddens beweert, hebben we wel degelijk controle over dit proces.

In plaats van achterhoedegevechten te voeren met inburgeringscursussen, asielprocedures of gekozen burgemeesters, moet het kabinet daarom de koe bij de horens vatten en iets doen aan de lonen aan de onderkant. Dan komt de rest vanzelf.

Onbegrijpelijk

Ik vind het dan ook onbegrijpelijk dat kabinetspartijen in het midden van het politieke spectrum - CDA, ChristenUnie en de D66 - niet vol op het orgel gaan. Wat is er nu aantrekkelijker dan dit? Het kan financieel uit en er is geen morrende achterban die hier mordicus op tegen is.

De politiek kan zo laten zien dat het opkomt voor de gewone man. En met boter bij de vis gaat dat stukken beter dan met gele hesjes naar de mond praten. Alleen een diepgeworteld calvinisme kan deze lethargie verklaren.

Flex voor Vijftien

Robin Fransman legt het in deze voordracht voor een luidklappend FNV-publiek nog een keer uit: Het verhogen van de lonen aan de onderkant van de arbeidmarkt is waar de vakbonden voor moeten gaan. Hij heeft ook al een slogan bedacht: Flex voor Vijftien. En als ze het niet uit solidariteit met zzp’ers (die vaak geeneens lid van een vakbond zijn) willen doen, dan uit solidariteit met zichzelf.

Maar zwart werk dan?

Het optillen van de onderkant van arbeidsmarkt brengt gevaren met zich mee. Straks gaat iedereen zwart werken! Klopt. Nu is het geval dat de arbeidsinspectie sowieso verstevigd moet worden. Waarom is er juist op deze dienst bezuinigd?

Als Oost-Europese arbeiders uitgebuit worden en daardoor Nederlandse arbeiders verdrongen worden, erodeert het draagvlak voor migratie. Het investeren in arbeidsinspectie heeft een zo evident positieve kosten-baten-verhouding dat het verstand stilstaat bij zo’n bezuiniging.

Hoe dan?

Het kabinet kan niet een algemene loonmaatregel aankondigen, dat is gekkenwerk, uit de tijd en niet efficiënt. Maar de arbeidsmarkt is in veel opzichten maakbaar. Of het nu gaat om de arbeidsparticipatie van ouderen, vrouwen aan de top, de jeugdwerkloosheid of een leven lang leren, er is niets onvermijdelijks aan de uitkomsten in de arbeidsmarkt.

Nergens in de economie zijn de keuzes van de politiek zo bepalend. Zo kunnen minimumtarieven voor specifieke groepen zzp’ers geregeld worden. Dat moet dan wel langs de mededingingsautoriteit (want het is een collectieve afspraak), maar kansloos lijkt dat ook al niet.

Het kabinet kan, als werkgever, alvast het goede voorbeeld geven door het salaris van de laagste schalen op te krikken. Laat het kabinet schouder aan schouder optrekken met de vakbonden om hogere lonen te regelen. Dan kan het kabinet eindelijk laten zien dat ze niet altijd naar de pijpen van het grootkapitaal danst.

Marcel Canoy is distinguished lecturer Erasmus School of Accounting and Assurance, en columnist voor www.socialevraagstukken.nl.

 

Dit artikel is 2890 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (5)

  1. Kan een goede oplossing zijn. Echter is bijvoorbeeld de FNV zwaar gewond door de gigantische machtsstrijd tussen SP en PVDA binnen de FNV. Eerst zal FNV een keuze moeten maken bij wie zij zich het meeste thuis voelt..ik gok de Amersfoortse rode familie die de FNV al op dezelfde manier wil besturen als dat het de eigen partij doet met zwaar populisme en Maoïsme die nooit iets oplossen.

  2. Ik ben het helemaal eens met deze uitleg. Wat kan ik als burger, AOWer en al jarenlang FNV vakbondslid, hier aan doen?

  3. In mijn 4 politiek/maatschappijkritische boeken reik ik veel maatregelen aan om de welvaart eerlijker te verdelen. Daardoor wordt het onderwijs beter, loopt de stress uit de zorg en wordt het overal veiliger. Zware beroepen worden ontzien, boetes met bonus/malus-regeling, de 25-50-75-100 doctrine voor op de weg, een sociale dienstplicht na ontslag (met een aanmerkelijk hogere beloning dan de bijstand, een basisloon met rechten & plichten), ov gratis, geen btw op gezondheid, enz., enz.
    Tevens wordt in de boeken het AS (Alternatief Staatsbestel) ontworpen.
    Lezersreacties (o.a. eentje: deze boeken zouden door alle politici moeten worden gelezen, hij gaf ze cadeau aan alle wethouders!), recensies en flapteksten staan hier: https://rientshofstra.nl/boeken Het AS kan hier https://alternatiefstaatsbestel.nl/doelstelling gevonden worden, met halverwege een link naar het ruwe raamwerk (geen dictaat, kan aan gesleuteld worden) Indien ingevoerd o.a. geen partijpolitieke benoemingen, geen 4 jarige alles omvattende en dichtgetimmerde coalities, geen kiezersbedriegende concessies en geen wurgende fractiediscipline. Wel echte volksvertegenwoordigers ipv carrièrepolitici, kandidaten met een ‘eigen’ programma wat gedraai onmogelijk maakt en die korte lijntjes via minireferenda hebben met de eigen achterban. Ook niet onbelangrijk: het is links nog rechts! De boeken zijn als romans met humor geschreven. Zelfs Yvonne Kroonenberg was lovend over de schrijfstijl. Dus geen saaie, maar leesbare politiek en maatschappij kritiek.

  4. Werkgevers die niet willen afdalen naar de bodem van de markt, hebben toch meer dan voldoende lobby macht in den haag, om een of ander regeltje, of primark premie te krijgen?
    Nee, werkgevers willen gewoon zo weinig mogelijk voor menselijk kapitaal uitgeven.
    Hier is een marktmeester nodig.

    Maar een rechtse regering die niet naar de pijpen van het kapitaal danst?
    Dat is wel heel simplistich.
    De energie transitie is een groot veranderignsproces, waar vele kansen zijn de koopkracht op te krikken,
    Maar,
    Zelfs linkse partijen dansen via de Putin greenpeace lobby naar het kapitaal van Shell.
    Ze willen onze kolencentrales sluiten
    Dus vuilere stroom importeren
    En huishoudens de sluitings boete laten betalen
    Terwijl het PBL bewijst dat CO2 reductie bij onze kolencentrales het goedkoopst is.
    Het sluiten van onze kolencentrales en vervolgens stroom importeren van duitse kolencentrales is 3 keer duurder, en dan is het PBL no verplicht optimistisch.

    Echter als Nederland wel alle centrales verplicht CCS laat toepassen, op kosten van de centrales
    Dan gaan bedrijven wat duurdere stroom betalen, maarworden ze wel een beetje klimaatneutraal
    Voor huishoudens is de prijsverhoging nihil, want die betalen vooral belasting voor energie

    Als de regering niet genoeg of te laat doet, kan de FNV ook een flx cooperatie oprichten, naast de gewone vakbond,
    Met goedkope digitale diensten, die de gewone vakbond zelf niet biedt, ze moeten digitaal en online dog redelijk ontdekken.
    Die flex cooperatie kan dan het door flex werkers Overgenomen Ondernemers Risico (OOR) schatten, per flex werker en vaste baan, die ook meer risico lopen dan vroeger
    Dat risico, de OOR score, kan dan per afdeling, bedrijf, sector en regio gebruikt worden door de FNV, om een terechte beloning voor dat overgenomen Ondernemers Risico te eisen.

    Daarnaast kan de overheid ondernemers minder belasting voordeel geven en dat delen met flexwerkers.

    Wat is er mis met een loonmaatregel voor flex werkers?
    Verhoog het minimum netto loon voor flex werkers met 40%
    Dwing af, met inderdfaad, meer controle ambtenaren, dat uitbuiting van buiten;landse werknemers bestraft wordt
    Waarom moest dat controle deel van onze samenleving weg bezuinigd worden?
    Dat was omdat een VVD D66 regering, de corruptie onder partijgenoten wil legaliseren.
    En voor zover dat niet kan willen ze corruptie door ondernemers gedogen

    Denk daarom goed na op wie je stemt bij de provinciale verkiezingen over ca 10 weken in maart

  5. Het dwangmatig sturen van een complexe samenleving is niet eenvoudig. De dwang wordt ontweken en dat maakt strikte controle noodzakelijk. Die controle komt er niet als het aan de privacy aanhangers ligt. Die zien dat als een niet te tolereren inbreuk. Dit komt er bij de privacy autoriteit nooit door.
    Ook de mededingingsautoriteit gaat hier nooit mee akkoord. Een minimum tarief is in strijd met de beginselen die die autoriteit dient te waarborgen.

    Het zijn deze wettelijke beschermingsinstituties die het soepel laten functioneren van de markt, c.q. de samenleving onmogelijk maken. Alle maatschappelijke diensten die, door goedwillenden, beneden de kostprijs werden aangeboden zijn door de ACM verboden. Alle afspraken die minimum tarieven omvatten worden bestreden en beboet.

    Een initiatief dat niet op wederzijdse belangen van deelnemende belanghebbenden is gebaseerd is gedoemd om te mislukken. Tegenover het hogere loon, c.q. de hogere vergoeding, dient een compenserend belang te staan.
    Dat is mogelijk voor persoonlijke dienstverlening voor huishoudens. Veel van die dienstverlening is nu onzichtbaar en gaat op netto basis. Beide partijen hebben daar een financieel belang bij. Deze transacties blijven buiten het systeem van de collectieve afdrachten. Voor de beloningen en vergoedingen aan de onderkant van de markt betekent dat een permanent effectief werkend mechanisme dat een prijsdrukkend effect heeft.

    Huishoudens kunnen geprikkeld worden door de kosten van de persoonlijke dienstverlening aftrekbaar te maken voor het belastbaar inkomen. Dat is er een belang om een hogere vergoeding te betalen.
    Bij de huidige stand van ICT technieken is het mogelijk om daar een redelijk eenvoudige systematiek voor uit te werken. Het platform daarvoor is de belastingdienst. Alle huishoudens en alle dienstverleners hebben een uniek nummer. Een huishouden dat persoonlijke diensten afneemt doet daarvan aangifte.
    Na de aangifte schrijft de dienst het verschuldigde bedrag af bij het huishouden en betaalt het uit aan de dienstverlener. Voor het huishouden leidt dit tot een aftrekpost die via het systeem van de voorlopige aanslagen te honoreren is. De dienstverleners krijgen het het geld, onder inhouding van het wettelijk verschuldigde uitbetaald. De wet minimum loon wordt uitgebreid met een, te hanteren, minimum uurtarief.
    Voor zover de dienstverleners voldoen aan de vereisten om als fiscaal zelfstandige te werken, zullen de wettelijke inhoudingen relatief laag zijn. Zij dienen dan minimaal 1225 uur per jaar te werken. Omdat ook de reistijd meetelt voor dit urencriterium is het daadwerkelijk te werken aantal uren lager. Door de reistijd forfaitair als een percentage van de gewerkt te tijd vast te stellen levert dat geen administratieve ballast op.
    Er is BTW verschuldigd. Deze persoonlijke dienstverlening voor particulieren is te voegen onder het verlaagde tarief. Dat is ook van toepassing voor kappers en onderhoud aan het huis. Als de dienstverleners minder dan € 14.945 omzet maken is die BTW niet verschuldigd. Bij een tarief van € 16,50 per uur, kan de dienstverlener dan 900 uur werken.
    Bij een forfait van 40% voor reistijd e.d. dient de dienstverlener 875 uur op jaarbasis te werken.

    De marge is 25 uur. Flinterdun dus. Maar daar kan om de regeling beter te laten werken aan gesleuteld worden.

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *