Dossier

Meedoen in de bijstand

Hoe kun je mensen in de bijstand laten meedoen aan de samenleving, zonder dat dit meteen tot werk leidt? Dat is een vraag waarop gemeenten sinds de Participatiewet indringender worden aangesproken.

ONDERZOEK — Amsterdams experiment met de bijstand. Werkt het?

Amsterdam probeert de arbeidsparticipatie van bijstandsgerechtigden te vergroten. Een experiment ondersteunt het streven naar sociale rechtvaardigheid. Onderzoekers van de Hogeschool van Amsterdam zien echter dat de weerbarstige praktijk en het hardvochtige systeem obstakels vormen.
ANALYSE — Stappenplan voor het voorkomen van geldzorgen

Tijdens de conferentie ‘Samen bouwen aan de preventie van geldzorgen’ van het ministerie van SZW op 3 februari 2022 werd vanuit verschillende perspectieven gezocht naar de meest kansrijke aanpak om armoede en schulden te voorkomen. Belangrijk, vinden Benedikt Goderis, Stella Hoff en Michiel Ras van het Sociaal Cultureel Planbureau, want geldzorgen raken allerlei levensterreinen.
INTERVIEW — Leven van een bijstandsuitkering – ‘Alsof je in een parallelle werkelijkheid zit’
Julia (36) zit sinds tien jaar in de bijstand en werkt parttime zestien uur per week. Ze vertelt over overeind blijven in de bijstand, het belang van werk en waar ze tegenaan loopt in het beleid. ‘Ik leef constant met een gevoel van dreiging.’
Door Judith Elshout, Sandra Bos
18 februari 202219 februari 2022
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
Bijverdienpremie voor werkenden in de bijstand loont
In Amsterdam ontvangen parttime werkenden in de bijstand sinds kort een bijverdienpremie. Een eerder experiment laat zien dat deze premie loont: zij is goed voor de eigenwaarde van mensen, laat hun financiële speelruimte groeien en dat geeft rust. Opvallend bijeffect: grotere kans op meer werk waardoor een uitkering niet meer nodig is. Ook de gemeente profiteert daarvan. Met recht een win-winsituatie.
Door Sandra Bos, Judith Elshout
23 maart 202115 januari 2026
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
We hebben het geld en het inzicht voor basisbanen, nu de politieke wil nog
De coronacrisis toont aan dat de overheid genoeg geld heeft om te investeren in de toekomst van de economie en ons allen. Er is kortom geen reden om invoering van de basisbaan nog langer uit te stellen. Temeer omdat we kunnen voortborduren op de ervaringen met de Melkertbanen in de jaren negentig leveren. Ze leveren zeven elementen op voor succes.
Door Kees Mosselman, Joan Muysken
13 november 202012 december 2020
- Bestaanszekerheid
De basisbaan is een noodgreep, het gaat om echte banen
De ‘basisbaan’ als alternatief voor de bijstandsuitkering is populair. Onlangs deed het Platform de Toekomst van Arbeid een duit in het zakje. Maar Anja Eleveld bepleit een rechtvaardiger alternatief, waarbij de basisbaan uiteindelijk moet helpen om echte banen te creëren.
Door Anja Eleveld
13 juli 202027 augustus 2020
- Bestaanszekerheid
Een betere bijstand vergt aanpak met aandacht
Nu door de COVID-19 pandemie een grote instroom van bijstandsgerechtigden met zeer diverse achtergrond aanstaande is, zal een aanpak met persoonlijke aandacht gebaseerd op eigen regie, maatwerk en/of vertrouwen minstens zo goed kunnen werken als de huidige controlerende aanpak.
Door Arjen Edzes, Ruud Muffels, Mark Sanders
8 juni 202015 januari 2026
- De crisis en sociaal beleid
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
Betere rechtsbescherming en inspraak voor bijstandsgerechtigden
Het is tijd om de kwaliteit en sociale rechtvaardigheid van dienstverlening aan bijstandsgerechtigden prioriteit te geven en ons niet blind te staren op rendement in termen van ‘uitstroom naar werk’. Hiervoor zijn aanpassingen nodig aan de regelgeving en organisatie van de bijstand die recht doen aan de ervaringen van bijstandsgerechtigden.
Door Anja Eleveld, Thomas Kampen, Josien Arts
18 februari 202015 januari 2026
- Publieke omgangsvormen
- Re-integratie
Intensief contact met bijstandsklanten: kleine stapjes naar de arbeidsmarkt
Uitkeringsgerechtigden met een grote afstand tot de arbeidsmarkt lijken veelal te zijn opgegeven voor arbeidsmarktparticipatie. Voor hen is de bijstand eerder hangmat dan vangnet. Een aantal gemeenten komt daarvan terug en wil al haar bijstandsklanten weer leren kennen en activeren. Bijvoorbeeld met frequente, intensieve en persoonlijke gesprekken. Wat levert dat op?
Door Sanne van der Valk, Menno Fenger
3 september 201915 januari 2026
- Publiek management
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
Vooral niet opgeven! Mensen in de bijstand krijgen wrede hoop
Bijstandsgerechtigden met een ‘korte afstand tot de arbeidsmarkt’ leren van klantmanagers de moed erin te houden ondanks belabberde baanperspectieven. Zo wordt er een ‘wrede’ hoop op een betere toekomst gecreëerd.
Door Josien Arts
3 mei 201815 januari 2026
- Re-integratie
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
REPORTAGE — Activering in de bijstand: wethouders uit Amsterdam, Rotterdam, Tilburg en Utrecht opvallend eensgezind
Wethouders van Amsterdam, Rotterdam, Tilburg en Utrecht zien niets in een basisinkomen. Liever investeren ze in banen, zo bleek tijdens het wethoudersdebat op de presentatie van het onderzoek naar de bijstand van hoogleraar Monique Kremer en het Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken.
Door Daniel van Heijningen
23 januari 201825 januari 2018
- Bestaanszekerheid
Stop met categoriseren van bijstandsontvangers op basis van ‘afstand tot de arbeidsmarkt’
Mensen in de bijstand worden gecategoriseerd op basis van hun ‘afstand tot de arbeidsmarkt’. Grote groepen worden daarmee uitgesloten van dienstverlening en investeringen, waardoor hun kansen op werk nog kleiner worden. Paul van der Aa ziet een alternatief.
Door Paul van der Aa
23 januari 201815 januari 2026
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
Geef mensen in de bijstand serieuze steun en banen
Ongeveer de helft van 450.000 mensen in de bijstand heeft vanwege hun lange afstand tot de arbeidsmarkt weinig perspectief op werk. Nu de economie aantrekt zou er voor deze groep meer mogelijk moeten zijn. Geen basisinkomen maar basisbegeleiding en basisbanen. Dat vraagt meer aandacht en geld dan er nu is.
Door Monique Kremer, Jelle van der Meer, Marcel Ham
20 januari 201821 januari 2018
- Bestaanszekerheid
Parkeren en investeren – Zweedse en Duitse bijstandspraktijken
In het buitenland kijken ze nieuwsgierig naar de Nederlandse aanpak om kansarme bijstandscliënten te activeren naar vrijwilligerswerk. Zelf doen ze het liever anders. In Duitsland zoeken ze de oplossing voor het granieten bestand in een tweede arbeidsmarkt. Zweden richt alle inspanningen op een echte baan, en dat lukt alleen als er sprake is van intensieve persoonlijke begeleiding. Op bezoek in Bremen en Stockholm.
Door Jelle van der Meer, Monique Kremer
17 januari 201815 januari 2026
- Gemeentebeleid
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
De wijkteams en het belang van aandacht – meedoen in Tilburg en Leeuwarden
Zowel Leeuwarden als Tilburg schatten van ongeveer de helft van hun bijstandsgerechtigden in dat ze weinig kans hebben op betaald werk. Deze twee middelgrote steden, beide vier jaar lang bestuurd door centrum-linkse colleges, kiezen voor een activeringsbeleid dat op een belangrijk punt verschilt, en dat is de rol van de wijkteams.
Door Redactie
1 januari 201815 januari 2026
- Gemeentebeleid
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
Vrijwillig meedoen – activering in Utrecht
In Utrecht vervullen wijkteams een sleutelrol in de activering van bijstandsklanten met een grote afstand tot de arbeidsmarkt. En de voorgeschreven tegenprestatie wordt niet gehandhaafd. Hoe pakt dat uit in de wijk?
Door Redactie
29 december 201731 december 2017
- Sociale vraagstukken
Motiveren, maatwerk en blijven praten – activering in Amsterdam
Hoe gaat Amsterdam om met mensen in de bijstand met een grote afstand tot de arbeidsmarkt? Hoe ziet de uitnodigende aanpak eruit? Een duik in de hoofdstedelijke ideologie en praktijk.
Door Redactie
27 december 201715 januari 2026
- Gemeentebeleid
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
De retoriek van de dwang – activering in Rotterdam
In Rotterdam moet je iets terugdoen voor je uitkering. Hoe gaat dat in werkelijkheid? ‘Niet iedereen is zelfstandig, velen raken geïsoleerd, die moet je een zetje geven. Noem het gezond paternalisme.’
Door Jelle van der Meer, Marcel Ham
23 december 201715 januari 2026
- Gemeentebeleid
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
Een zachte hand, maar ook subtiele drang – Wat werkt volgens de wetenschap bij participatie?
Maatwerk, intensief contact met de bijstandscliënt, geen druk – dat zijn succesfactoren bij het activeren van mensen in de bijstand. Dat blijkt uit een analyse van honderd wetenschappelijke onderzoeken. En soms is subtiele drang nodig.
Door Vasco Lub
21 december 201715 januari 2026
- Sociologisch onderzoek
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
Van werk naar welbevinden – Werkt de zachte hand in de bijstand?
Er voltrekt zich een stille revolutie. Ruwweg de helft van de mensen in de bijstand is opgegeven voor betaalde arbeid. Zij hoeven niet meer te solliciteren, zij krijgen geen hulp naar werk. Voor hen is de bijstand veranderd van een tijdelijk vangnet in een blijvende voorziening. De tegenprestatie krijgt vorm als vrijwilligerswerk, mantelzorg of werken aan je schulden of gezondheid. De ene gemeente kiest daarbij voor drang, de andere voor motivering, de derde voor vrijblijvendheid. In alle gevallen is het doel niet werk maar welzijn. Werkt de zachte hand in de bijstand?
Door Monique Kremer, Jelle van der Meer, Marcel Ham
21 december 201715 januari 2026
- Gemeentebeleid
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
Alleenstaande bijstandsmoeders willen een tegenprestatie verrichten
Alleenstaande moeders met kinderen in de leeftijd van 0 tot 5 jaar zijn doorgaans in hoge mate bereid tot het leveren van een tegenprestatie, maar dit leidt er niet automatisch toe dat zij dit ook doen.
Door DeeDee Smeets
22 november 201715 januari 2026
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
Verbreed de rol van werkgevers in activering en re-integratie van werklozen
Mensen in de bijstand met een grotere afstand tot de arbeidsmarkt worden door regelgeving buitenspel gezet. Werkgevers zouden een actievere rol moeten krijgen in de oplossing van dit probleem. Dit gebeurt nu al voor mensen die ‘bemiddelbaar’ zijn, maar nog te weinig voor de rest van de mensen zonder werk.
Door Paul van der Aa, Rik van Berkel
26 september 201715 januari 2026
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
REPORTAGE — Meedoen met een bijstandsuitkering in Someren
Vrijwilligerswerk moet je niet verplichten. Mensen in de bijstand willen heel graag iets doen, maar je moet goed kijken naar wat ze zelf willen. En daar in een vloeiende beweging bij aansluiten, zo is de overtuiging in het Brabantse Asten en Someren.
Door Marcel Ham
2 juli 20178 juli 2017
- Vrijwilligerswerk
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
INTERVIEW — Pleidooi van onderzoeker Menno Fenger: ‘Voer een prettig gesprek met bijstandscliënt’
Stel, je wilt als gemeente je bijstandscliënten op de beste manier motiveren om een tegenprestatie te verrichten. Hoe doe je dat dat dan? Met stroop of stroomstoten? Bestuurskundige Menno Fenger onderzocht het: ‘Probeer als gemeente je cliënt oprecht te kennen.’
Door Redactie
20 juni 201716 juni 2017
- Gemeentebeleid
- Re-integratie
INTERVIEW — Armoedelector Roeland van Geuns: ‘Mensen in de bijstand hebben het heel druk’
Mensen in de bijstand hebben het vaak razend druk, bijvoorbeeld met het eindjes aan elkaar knopen. Over een ‘tegenprestatie’ moet je dan niet te gemakkelijk denken, zegt de Amsterdamse armoedelector Roeland van Geuns.
Door Marcel Ham
13 april 201714 december 2017
- Armoede
INTERVIEW — Je zit in de bijstand en moet ‘meedoen’, maar hoe dan?
Gemeenten moeten, sinds de Participatiewet ruim twee jaar geleden van kracht werd, mensen die al lang in de bijstand zitten laten ‘participeren’. Ze worstelen daarmee. Participatie is een vaag begrip, en hoe motiveer je iemand om actief te worden? Met een wortel of een stok? Een ronde tafel van wetenschappers zoekt naar antwoorden.
Door Marcel Ham
13 maart 201712 april 2017
- Werkloosheid & Werkgelegenheid
Versoepel tegenprestatie en kostdelersnorm
Eerst was hij tegen invoering van de Participatiewet. Nu is hij wethouder in Amsterdam en moet hij de wet mede helpen uitvoeren. Arjan Vliegenthart ziet mogelijkheden om de wet zodanig aan te passen dat ze recht doet aan het woord ‘bijstand’.
Door Arjan Vliegenthart
18 mei 201615 januari 2026
- Armoede
- Werkloosheid & Werkgelegenheid