Durf te ontzorgen!

Opvoeden is steeds meer een zaak van ouders alleen geworden. Opa en oma wonen elders. De tijd dat het gewoon was dat je elkaar als buurt- of dorpsgenoten hielp met opvoeden, lijkt zo goed als voorbij. Ondertussen worden de eisen die we aan opvoeding stellen steeds hoger.

Als een kind of een gezin in de problemen komt, staat niet automatisch meer een leger aan familie, vrienden en buren klaar. Niet altijd kunnen de ouders die zware rol aan. Het gat in de sociale infrastructuur wordt gevuld door een leger van politiemensen, buurtregisseurs en professionele toezichthouders. Ook de jeugdzorg probeert de lacune te vullen. De even snelle als bizarre stijging van de kosten van de intensieve jeugdzorg is daar een aanwijzing van. In het onderwijs zien we een enorme groei van het aantal kinderen met een rugzakje. Het ene kind krijgt de diagnose adhd, het andere die van een zwaardere of lichtere vorm van autisme.

Opvoedvragen zijn geen zorgproblemen

De opgave waar we in Nederland voor staan, is hoe we ontzorgen: hoe we met behulp van eigen krachten en sociale netwerken niet langer opvoedvragen tot zorgproblemen maken. Dat geldt op veel terreinen, maar zeker voor de opvoeding. Daarvoor zijn verschillende redenen. Misschien is nog het minst doorslaggevende dat de kosten van de jeugdzorg eenvoudigweg niet meer zijn op te brengen. Steeds duidelijker wordt dat we een weg bewandelen die onvoldoende soelaas biedt. Het beleid is te veel gebaseerd op de illusie dat je de directe omgeving niet nodig hebt om problemen op te lossen. In het geval van kindermishandeling werken we liever met een systeem van risico-indicaties (om het misbruik te voorkomen), zware hulpverlening en uithuisplaatsing, dan dat we de buren of familie inschakelen.

Eigen netwerk heeft voldoende power

Gelukkig proberen mensen ook het heft in handen te nemen. Een voorbeeld zijn de Eigen Krachtconferenties, waarin mensen met problemen gevraagd wordt te zoeken naar mensen in hun eigen sociale netwerk om problemen op te lossen. In Amsterdam leidde het al tot spectaculaire resultaten. Eenzelfde streven naar problemen op eigen kracht oplossen (empowerment) zit achter de filosofie van de Pedagogische Civil society die door de Utrechtse pedagoog Micha de Winter in het debat is geïntroduceerd.

Ontzorgen vraagt om mentaliteitsverandering zorgverleners

Maar helaas is de strijd nog niet gewonnen. Als je werkelijk wilt ontzorgen, en mensen weer het heft in eigen hand wilt geven, vergt dat een radicale mentaliteitsverandering in de zorg. Veel zorgverleners hebben wel de mond vol van empowerment, maar de cruciale vraag is of ze ook uit de rol van grote probleemoplosser durven te stappen. Voor een deel van de zorgsector zal het ook een erkenning moeten zijn dat het aanbod van intensieve zorg wordt toegepast op veel lichte problemen.

Met concrete initiatieven moet duidelijk worden gemaakt dat het anders kan. Tot nu toe is een aantal initiatieven door de overheid gesubsidieerd. Over het algemeen zijn het zeer sympathieke projecten, gericht op het stimuleren van ontmoetingen tussen  ouders. Zoals mama-cafés, waarin jonge moeders ervaringen uitwisselen. Maar nog interessanter wordt het als ouderen en jongeren samen proberen de spanningen in hun buurt te verminderen (zoals in Venlo gebeurt), of bij kindermishandeling de familie en omgeving in te schakelen.

Of de jeugdzorg daardoor ook goedkoper wordt? Dat zou mooi meegenomen zijn.

Dit artikel is een verkorte versie van het essay “De gewoonste zaak van de wereld. Radicaal kiezen voor de pedagogische civil society” dat 23 januari werd gepresenteerd op het RMO-symposium “Verder denken over de pedagogische civil society” ter gelegenheid van het afscheid van Micha de Winter als raadslid van de RMO.

Dit artikel is 962 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (2)

  1. Natuurlijk is vertrouwen op de kracht van een netwerk rondom iemand met problemen een goed ding. Wat wordt vergeten is dat problemen vaak zo complex zijn, dat mensen in de directe omgeving onvoldoende distantie kunnen opbrengen en hierdoor zwaar worden belast. Vaak missen ze ook specifieke deskundigheid. Dan is professionele hulp nodig. Dat familie en persoonlijke netwerken worden ontlast en familieleden meer hun eigen weg kunnen gaan, is een verworvenheid die we te danken hebben aan de uitbreiding van de professionele zorg. Dit deels prijsgeven is riskant. Duur is betrekkelijk. De productiviteit in andere sectoren levert ook geld op, waardoor een duurdere zorg verantwoord is. Moeten er toch kosten worden bespaard, dan is het zeer wel mogelijk de arbeidsproductiviteit in de zorg te verhogen met tegengaan van dubbel werk, betere logistiek, hoger opgeleiden (HBO) op de werkvloer, andere beloningssystemen, triage door de hoogst opgeleiden etc. Natuurlijk wordt soms teveel overgenomen door professionals en te weinig vertrouwd op eigen kracht, maar ontzorgen is in veel gevallen erg riskant en werpt veel netwerken terug in een tijd die we verlaten hebben, en met succes.

  2. ‘Ontzorgen’ moet vooral gezien worden in het kader van de neoliberale maatschappij zoals die thans georganiseerd wordt: nl. een terugtrekkende overheid. Een overheid die geen grote verantwoordelijkheid meer wil dragen voor het welzijn van haar burgers. Ieder moet zijn eigen (opvoedings) problemen maar oplossen. Zo’n dergelijke maatschappij betekent voor veel burgers dat een sociale en meelevende samenleving tot het verleden behoort.
    De sociale band zal steeds geringer worden en veel maatschappelijke problemen worden onbeheersbaar. Immers op welke wijze zouden mensen nog op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid gewezen kunnnen worden. Ontzorging zal als een boemerang op de maatschappij terugkeren. Chaos en anarchie zullen het maatschappelijk beeld gaan bepalen…Een nieuwe zorg dus…

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *