Dossier

De verhuizing van de verzorgingsstaat

De verhuizing van de verzorgingsstaat verwijst naar het jaarboek van Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken 2018 over de verschuiving van verantwoordelijkheden van landelijke overheid naar gemeenten, burgers en maatschappelijke organisaties. Thema's: decentralisatie, participatiesamenleving, zorg, welzijn en burgerkracht.

Beter en goedkoper: van keukentafel naar wijkaanpak
Volgens de onderzoekers van het boek De Verhuizing van de Verzorgingsstaat zijn de verwachtingen van het sociaal netwerk te hooggespannen. En dat de inzet van het sociaal netwerk leidt tot bezuinigingen is op zijn minst twijfelachtig, zo liet ook het CPB zien. Maar als we verder kijken dan de individuele keukentafelgesprekken, ontstaat er een ander beeld.
Door Mariska Meinen
14 augustus 201915 januari 2026
- Wijkaanpak
- Wmo
Koers van decentralisaties wijzigen kost veel moeite
Het jaarboek bij het Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken biedt het broodnodige tegenwicht aan de rooskleurige verhalen over zelfredzaamheid. Tegelijkertijd onderschatten de onderzoekers de professionele mogelijkheden om tegen de trend in te gaan, betoogt Peter de Visser, directeur van Incluzio. Hij is tegen een register voor professionals, dat gaat ten koste van hun discretionaire ruimte.
Door Peter de Visser
27 november 201815 januari 2026
- Sociale wijkteams
- Sociologisch onderzoek
Keukentafel is vooral onderhandelingstafel
Professionals proberen aan de keukentafel burgers te activeren tot meer zelfredzaamheid en het inzetten van het eigen netwerk. In de algemene beeldvorming symboliseert het keukentafelgesprek steeds meer de grenzen van de participatiesamenleving. Aan veel keukentafels wordt inmiddels vooral keihard onderhandeld over toegang tot zorg.
Door Susan van Hees
13 november 201815 januari 2026
- Sociale wijkteams
- Wmo
Laat de litanie en start het debat
Wat hebben de decentralisaties ons gebracht? Volgens de auteurs van De verhuizing van de verzorgingsstaat hebben ze vooral geleid tot tekorten en tot manipulatie en instrumentalisering van emoties. Hun litanie aan klachten is weinig zinvol, hun oproep tot debat verdient gehoor, vindt Rick Kwekkeboom.
Door Rick Kwekkeboom
8 november 201815 januari 2026
- Sociologisch onderzoek
- Zorg & Welzijn
Tijd om te luisteren naar wat de werkers te zeggen hebben
Het boek De verhuizing van de verzorgingsstaat geeft terecht aanleiding tot een grondige discussie over de decentralisatie. Maar daarmee dreigt iets wezenlijks onder te sneeuwen: hoe sociaal werkers met de transitie omgaan. Gelukkig komen ze in het boek op een overzichtelijke manier aan het woord.
Door Sjef de Vries
2 november 201815 januari 2026
- Civil society
- Sociale wijkteams
Voor restauratie van de verzorgingsstaat is het veel te vroeg
Het kritische onderzoek van De verhuizing van de verzorgingsstaat noopt niet tot heroverweging van de decentralisaties. Integendeel, betogen Wim Dekker en Elize Lam, als mensen geen netwerk blijken te hebben dan noopt dat juist tot professionele actie, tot werken aan herstel van relaties.
Door Wim Dekker, Elize Lam
25 oktober 201815 januari 2026
- Sociale wijkteams
- Sociologisch onderzoek
Aan de keukentafel ontbreekt een belangrijke partij
De onderzoekers van De verhuizing van de verzorgingsstaat constateren dat familie of vrienden niet bijspringen bij een langdurige zorgbehoefte. Volgens de beleidsvisie is dan de overheid aan zet. Maar er wordt volgens Theo Schuyt een belangrijke partij over het hoofd gezien: het particulier initiatief.
Door Theo Schuyt
24 oktober 201815 januari 2026
- Sociale wijkteams
- Sociologisch onderzoek
Geef wijkteams meer ruimte
De wijkteams in Rotterdam functioneren niet zoals het zou moeten, blijkt uit onderzoek van de Rotterdamse Rekenkamer. Met meer aandacht en ruimte voor de doorontwikkeling van de wijkteams kan er veel verbeterd worden, is de ervaring van de Rotterdamse Werkplaats Sociaal Domein.
Door Judith van Vliet, Elizabeth van Twist
17 oktober 201815 januari 2026
- Sociale wijkteams
- Sociologisch onderzoek
INTERVIEW — Nynke Andringa, voormalig boegbeeld van frontlijnteam Leeuwarden: ‘Koude rillingen van herkenning’
Nynke Andringa speelde een gezichtsbepalende rol in de decentralisatie in Leeuwarden, een van de zes gemeenten die de onderzoekers van De verhuizing van de verzorgingsstaat onder de loep namen. ‘Bezuinigen werd leidend.’
Door Marc Räkers
10 oktober 201813 oktober 2018
- Sociale wijkteams
Een onsje minder eigen kracht en zelfredzaamheid mag wel
De nadruk op de zelfredzaamheid van burgers is een weinig reële politieke wensgedachte. Vindt emeritus-hoogleraar Ido Weijers in navolging van de samenstellers van het onlangs verschenen Jaarboek van het Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken. En meedenken, zoals de Eigen Kracht Centrale bepleit, is volgens hem toch echt niet hetzelfde als meehelpen.
Door Ido Weijers
6 oktober 201815 januari 2026
- Eigen kracht
- Sociologisch onderzoek
Alarmisme verzwakt terechte kritiek op transitie
Het boek De verhuizing van de verzorgingsstaat biedt een overstelpende hoeveelheid waardevolle waarschuwingen tegen overspannen verwachtingen van de decentralisaties, leest Nico de Boer. Maar de alarmistische en suggestieve toonzetting verzwakt die en de empirische basis is te smal voor de conclusies.
Door Nico de Boer
4 oktober 20182 oktober 2018
- Publiek management
- Zorg & Welzijn
Participatiesamenleving 5 jaar: tijd voor heroriëntatie?
De grote decentralisatieoperatie van 2015 is geen onverdeeld succes. Het heeft volgens de auteurs van het jaarboek van het Tijdschrift voor Sociale Vraagstukken geleid tot grote tekorten geleid op professioneel en democratisch gebied. Maar bij de presentatie van het jaarboek in Utrecht klonken opvallend veel opgewekte geluiden. En een behoefte om over alternatieve keuzen te praten.
Door Jan van Dam
18 september 20182 oktober 2018
- Publiek management
- Zorg & Welzijn
Decentralisaties bedreigen democratie, professionaliteit en solidariteit
Drie jaar decentralisaties in het sociale domein brachten ons nabijheid van en maatwerk in de zorg. Maar het bracht ook een tekort aan professionaliteit, democratie en solidariteit, en onterecht een leidende rol voor het povere beleidsideaal van zelfredzaamheid, betogen Evelien Tonkens en Jan Willem Duyvendak op basis van het vandaag verschenen boek De verhuizing van de verzorgingsstaat.
Door Evelien Tonkens, Jan Willem Duyvendak
13 september 201815 januari 2026
- Wijk & Lokaal beleid
- Wmo
De verhuizing van de verzorgingsstaat

Hoe pakken de beloften van de decentralisaties uit in de praktijk? Sinds 2015 is een deel van verzorgingsstaat verhuisd naar de gemeenten. Die zouden dichter bij hulpbehoevende mensen kunnen komen. Gemeenten zouden beter weten aan wat voor langdurige zorg of jeugdzorg mensen behoefte hebben, of hoe ze willen ‘participeren’. Burgers zouden ook meer gaan zorgen […]