Kwetsbare ouderen kunnen niet deelnemen aan coronaversoepelingen

Dossier

Ouderen en corona

Covid-19 leidt ertoe dat kwetsbare ouderen buitengesloten dreigen te raken. Ook sinds de versoepeling van de coronamaatregelen staat hun dagelijks leven nog steeds in het teken van beperkingen en voorzichtigheid. Ongelijkheid dreigt ook doordat zij minder ingewijd zijn in het digitaal communiceren.

‘Alleen samen houden we het coronavirus onder controle’, luidt de officiële campagneleus van de rijksoverheid. Sinds het begin van de covid-19 uitbraak in Nederland is deze leus regelmatig te horen op tv, radio, in de persconferenties van het kabinet en neemt deze een prominente plek in op de websites van het rijk. In de eerste weken van de intelligente lockdown haalden veel ouderen steun uit dit idee van saamhorigheid. Veel kwetsbare ouderen kwamen alleen thuis te zitten, waar zij geen bezoek meer kregen van vrienden, familie en vrijwilligers of hun kamer in het verpleeghuis niet meer uit mochten.

Van april tot juli volgden wij, onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam, het Ben Sajet centrum, Pharos en de Hogeschool van Amsterdam, de ervaringen van kwetsbare ouderen en mantelzorgers met de coronamaatregelen.[1] Elke twee weken hielden we telefonische interviews. Zo konden we in kaart brengen hoe hun ervaringen veranderden naarmate de situatie langer duurde en de maatregelen wijzigden.

Aanvankelijke saamhorigheid veranderde in ongelijkheid

Een van de gedachten die kwetsbare ouderen in het begin hielp met de situatie om te gaan, zo vertelden zij ons, was dat iedereen in dezelfde situatie zat en de last dus ook gezamenlijk gedragen werd in de samenleving. Hun lot van isolatie was verbonden met dat van alle mensen in Nederland en daarbuiten die immers ook op zichzelf en binnen moesten blijven.

Toen de eerste versoepelingen ingevoerd werden, was dat voor veel Nederlanders een grote opluchting. Echter, terwijl de samenleving weer openging, gebeurde dit niet voor iedereen op dezelfde manier en in gelijke mate. Jongere, minder kwetsbare mensen konden steeds meer hun gang gaan, maar voor veel ouderen bleef het dagelijks leven nog veel in het teken staan van de beperkingen en voorzichtigheid. Juist de mensen die kwetsbaar waren moesten nog meer oppassen. Dat de terrassen weer opengingen bijvoorbeeld bleek van weinig nut voor kwetsbare ouderen omdat zij deze zelf nog niet konden bezoeken: het gezondheidsrisico was te groot. Ook bleef het in verpleeghuizen lang niet mogelijk om bezoek te ontvangen.

Er ontstond een groeiende ongelijkheid tussen mensen die het ‘normale’ leven weer konden oppakken en zij die dat niet konden. Juist deze ongelijkheid zorgde voor wrijving en frustratie. Zoals een mevrouw vertelde: ‘Het meeste staat stil, ik kan niks meer, en bij een ander gaat het allemaal door, dat gevoel heb ik.’ Het idee van saamhorigheid en een gedeeld lot en steun die kwetsbare ouderen en mantelzorgers hieruit haalden, vielen weg.

Digitale communicatiemiddelen waren voor veel kwetsbare ouderen te ingewikkeld

Ook de digitalisering creëerde ongelijkheid tussen degenen die er goed of redelijk in meekwamen en degenen bij wie dat niet lukte. Sommige kwetsbare ouderen hebben met hulp van een zorgmedewerker, vrijwilliger of familielid digitale communicatiemiddelen leren gebruiken. Zij konden daardoor beeldbellen of whatsappen. Dit heeft voor sommigen een nieuwe wereld geopend, zoals de mogelijkheid om foto’s uit te wisselen met familie of op internet naar muziek te luisteren.

Voor anderen bleef het gebruik van digitale communicatiemiddelen een te grote drempel. Zij vonden het spannend, konden er niet goed mee overweg of hadden hier geen hulp bij. Gedurende de periode van (zelf)isolatie hebben veel kwetsbare ouderen contact gehouden met familie en vrienden via de telefoon.

Digitale communicatie en bellen werden gewaardeerd, maar niet als een echte oplossing gezien. Het was een manier om met familie en zorgverleners in contact te blijven, maar geen vervanging voor fysiek contact. Ook ouderen die dagelijks met familie en vrienden communiceerden via telefoon, beeldbellen of whatsapp gaven aan zich zeer eenzaam te voelen en fysiek contact te missen. ‘Het blijft toch afstandelijk’, zei een mevrouw.

Gebruik ook brieven en folders voor informatieverstrekking over corona

De toenemende digitalisering in de samenleving betekent dan ook dat er voor kwetsbare ouderen een communicatiekloof kan ontstaan en dat ongelijkheid wordt versterkt. Voor informatie over het coronavirus en de maatregelen, wordt bijvoorbeeld vaak verwezen naar websites, terwijl veel kwetsbare ouderen daar niet goed mee om weten te gaan.

Ook waren bijvoorbeeld de persconferenties voor verschillende ouderen die deelnamen aan ons onderzoek moeilijk te volgen. Sommige geïnterviewden raakten in de war door de onduidelijkheid, anderen ervoeren paniek of werden er boos over. Eén van onze aanbevelingen is dan ook om meer traditionele communicatiemiddelen te gebruiken zoals een brief of folder die mensen nog eens rustig kunnen nalezen.

Blijf ouderen betrekken om samen corona onder controle te houden

Het risico ontstaat dat we kwetsbare ouderen afzonderen van de samenleving. In deze coronatijden hebben velen zich uitgesloten gevoeld en velen kunnen nog steeds niet voor honderd procent meedoen. De drempel om deel te nemen in de maatschappij is voor kwetsbare ouderen door fysieke en soms cognitieve beperkingen altijd al groter dan voor anderen.

Het is daarom uiterst belangrijk dat wij hen als volwaardig lid bij de samenleving blijven betrekken. Zij willen meedoen en van belang zijn voor anderen. Ervan uitgaande dat we inderdaad alleen samen corona onder controle houden, zouden we meer oog moeten hebben voor hoe kwetsbare ouderen ook in coronatijden onderdeel kunnen blijven van het dagelijks leven.

Natashe Lemos Dekker, Merel van Schravendijk, Annelies Christiani, Carolien Smits, Saskia van Geel, Rose Doolan zijn onderzoekers aan de Universiteit van Amsterdam, de Hogeschool van Amsterdam, het Ben Sajet Centrum en Pharos.

 

Noot

1. Dit project over de ervaringen van kwetsbare ouderen en mantelzorgers is onderdeel van een breder onderzoek naar de impact van sociale en fysieke afstand op kwetsbare groepen (ouderen, daklozen, mensen met een verstandelijke beperking of psychische aandoening, en gezinnen in een onveilige thuissituatie) en is gefinancierd door ZonMw. Kijk voor meer informatie over dit project, onderzoeksrapporten en aanbevelingen op coronatijden.nl

 

Foto: Elien Dumon via Unsplash

Dit artikel is 3573 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (5)

  1. Ik, vrouw geboren in 1949, onderbouw het bovenstaande in zijn geheel❗️
    Maar laten we het dan eens hebben over een oplossing hier voor, zonder de angst voor uitsluiting van een bepaalde groep. Want op het moment dat je moet constateren dat ook dankzij de maatregelen m.i.v. de totale Lockdown velen van hen toch niet gered konden worden met alle verdriet van dien, dan moet je jezelf toch even achter je oor krabben.

    Gaan we zo door dan worden ze toch besmet (grafiekjes RIVM) en gaat de gehele toekomst van moeder aarde naar de maan

    OF we zoeken een mooie oplossing voor de kwetsbaren om ze optimaal te kunnen ondersteunen gedurende (misschien wel een korte) isolatie voor een bepaalde periode (vrienden,familie,vrijwilligers,studenten etc.).

    Voor wat hoort wat, wij, de kwetsbaren, gaan ons VRIJWILLIG isoleren zodat de wereld door kan draaien en kijken wat DAT heeft opgeleverd. Dat noem je het echt “We Doen Het Samen”…. ‼️

  2. Dank voor de info.
    Invoelbaar dat als van bovenaf gesommeerd wordt dat (kwetsbare) ouderen een aparte groep is en zonder overleg over hen besloten wordt dat zij bijv in wooncentra geen bezoek meer mochten ontvangen enz. Wenselijker lijkt mij is om hen hierin hun eigen stem te geven en hen zelf laten beslissen hoe zij met de situatie om wensen te gaan. Bijvoorbeeld hoe en waaraan wil ik dood gaan: corana of eenzaamheid? Als je hier als mens een keuze krijgt, in feite is dat een recht, voel je je zoveel minder afhankelijk en autonomer dan wanneer een regering uitmaakt voor jou welk risico je zelf wilt nemen.

    Iemand die zich richt op met name ouderen in zijn uitleg met betrekking tot hoe omgaan met iPad is: Matthias Moens, IpadOS cursus, speciaal gericht op ouderen. Misschien kunnen jullie dit verder brengen?

  3. Heel blij met dit artikel! Ik miste al n groep mensen of politieke partij die voor de ouderen opkomt.
    Ik geef al 20 jaar les als fysiotherapeut aan groepen ouderen in Almere. Zo zag ik voor corona zo’n 150 ouderen tussen de 50 en 96 jaar. Ik gaf 10 groepen mensen les. Nu zie ik ongeveer 80 mensen per week.
    Toen de jongeren weet buiten mochten sporten verwachtte ik dat de ouderen 2 werken later zouden volgen, en dat was ook zo. Ik ben gelijk weer n aantal groepen (5) buiten begonnen en iets later kwam daar een warmwatertherapie groep bij in een particulier zwembad (het mineraal).
    Ik stuurde het welzijnswerk in Almere en de ouderenwerkers en bericht dat ik weer ging beginnen en vroeg naar hun activiteiten. Als antwoord kwam dat ze “bakkie aan de deur” hadden geregeld en verder niets. De organisatoren van de activiteiten voor de ouderen durfden het zelf niet aan. Ik vroeg mezelf af of ze deze organisatoren dan niet konden ondersteunen. Ik zag geen onmogelijkheden, maar juist legio mogelijkheden: samen wandelen, scootmobiel tochten, koffie ochtenden buiten, jeu de boules, mindful bewegen (dat gaf ik) op stoelen, repair café buiten onder party tenten, kaarten buiten en yoga in het park.
    Nul op het request.
    Nu het weer natter wordt heb ik in een particulier buurthuis (de wijkhoek) samen met andere organisatoren en ionisator met uv lamp gekocht en voor mijn twee kleine praktijken en ionisator met hepa filter.
    De reguliere buurthuizen doen niets aan het verbeteren van de lucht, behalve ventileren. Op de vraag van mij wat ze in de herfst en winter gaan doen, gaf de beheerster aan dat dat aan het management is. Weer een reactief beleid dus. Pas als het RIVM en richtlijn maakt van luchtzuivering met ionisator en of hepa filter, gaat er pas wat gebeuren. Wederom geen activiteiten voor de ouderen dien deze buurthuizen die hiervan weer de dupe worden.
    Ik ben met twee groepen dus verhuisd naar de wijkhoek met goede luchtzuivering en naast mij nog twee kaartclubs die ook niet terecht konden in een ander buurthuis.

    Hoe kun je je hoofd zó in het zand steken en later spijt hebben van dit reactieve beleid waarbij ouderen door dit zinloze bestaan depressief worden en niet meer verder willen leven.

    Annemarijn Oosterwelder
    Fysiotherapeut van volleven

  4. Voor veel ouderen was de toestand in de ‘verzorgingstehuizen’ voor de Corona crises al deerniswekkend. Weinig tot geen bezoek en de aandacht van het personeel is minimaal.
    Wat in dit verband het niet kunnen deelnemen aan Corona versoepelingen betekent is dan ook een raadsel….
    Het management van de tehuizen zou beter een frisse lucht politiek in haar gebouwen kunnen voeren aangezien het aantal Corona doden in haar instellingen verontrustend hoog is.

  5. Als ouderen niet meer wettelijk niet naar buiten mogen, is als of ze in de gevangenis zitten,
    ik ben ook 67 als ik niet meer buiten mag , hang ik me liever op en plezier van het leven.
    Ik wil veel zeggen maar de mensheid is verrot tijd voor een revolutie, maar de laffe gepensioneerde durven niet te protesteren , Mark Rutte en de Jonge zouden bedekt moeten worden met pek en kippenveren, en afwerpen op een kannibalen eiland te laf om iedereen op te hokken in een tijdelijke lockdouwn smeerlappen zijn het VVD D66 ouderen ophokken en bestelen van hun pensioen.
    Lang leve de politie staat Nederland

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *