Beeldschermgebruik is bij uitstek een sociaal probleem geworden

Dossier

Anti-sociale media?

Mensen brengen steeds meer tijd door achter een beeldscherm. Dat heeft diverse gevolgen, met name voor kinderen. In veel gezinnen is het beeldschermgebruik dan ook een terugkerend onderwerp van discussie. Er is behoefte aan concrete richtlijnen, al zijn daarmee de problemen met schermtijd nog lang niet opgelost.

In onze samenleving worden we meer en meer in beslag genomen door beeldschermen en worden we er steeds afhankelijker van. De plaats en positie die deze talloze schermen, van televisie tot IPhone, in ons leven hebben veroverd is indrukwekkend. Het is weliswaar nog geen DSM-diagnose, maar nomofobie (no mobile phobia) wordt in sommige vakkringen gezien als een stoornis. Het kwijtraken of vergeten van je mobiel leidt tot klachten die lijken op fobie-achtige aandoeningen: mensen voelen zich ongemakkelijk, angstig en ‘disconnected’.

Schermtijd neemt toe met de leeftijd

We brengen steeds meer tijd door achter een scherm en ook voor kinderen lijkt het de normaalste zaak van de wereld om regelmatig achter een scherm te kruipen. De IPad als babysit is een bekend verschijnsel geworden. Het Nederlands Jeugd Instituut heeft diverse “Factsheets Mediagebruik” ontwikkeld en waar kinderen van 6-8 jaar gemiddeld nog ‘maar’ 2 uur per dag besteden aan televisie kijken, computeren en gamen, kijken kinderen van 9-12 al gemiddeld 3 uur per dag, kinderen van 13-16 al 4 uur en kinderen van 17-18 gemiddeld 5-6 uur per dag (Nederlands Jeugdinstituut, 2015).

Er zijn verschillende factoren, zowel positief als negatief, die uit onderzoek in verband met beeldschermgebruik naar voren komen. Iemands cognitieve ontwikkeling kan door het gebruik van schermen positief beïnvloed worden. Deze relatie wordt alleen gevonden wanneer er educatief-relevante programma’s worden gekeken, of wanneer er educatief-relevante videogames worden gespeeld. Deze effecten zijn voor kinderen extra groot wanneer er met een volwassene samen wordt gekeken en deze actief commentaar geeft. Dit verbetert daarnaast de ouder-kind interactie. Bovendien wordt het makkelijker om vrienden te maken, vooral met andere achtergronden, het biedt ruimte voor creativiteit, een ruimte om ideeën uit te wisselen en het lijkt kinderen socialer te maken zoals blijkt uit zelfrapportage.

Negatieve gevolgen van beeldschermgebruik

Overmatig beeldschermgebruik en dan met name televisiekijken lijkt, ongeacht de content, samen te hangen met een verhoogd risico op obesitas. Bovendien lijkt het doorbrengen van te veel tijd achter een scherm de duur en de effectiviteit van slaap te beïnvloeden, vooral wanneer er op de slaapkamer televisie gekeken wordt. Ook bij computergebruik en het spelen van videogames wordt een hoge correlatie gevonden met slaapkwaliteit. Het overmatig kijken van niet-educatieve content hangt daarnaast samen met een verminderde ontwikkeling van de frontopolaire en mediale prefrontale hersengebieden, een taalachterstand bij kinderen van 24-30 maanden en maakt dat kinderen minder goed voorbereid zijn voor school wanneer zij 65 maanden zijn.

Verder lijkt overmatig beeldschermgebruik negatief samen te hangen met zelfbeeld, prosociaal gedrag, schoolprestaties, en psychosociaal welbevinden. Het lijkt positief samen te hangen met depressie en agressie. Een ander belangrijk gevolg van overmatig schermtijd, zijn problemen met het gezichtsvermogen. Hiervoor is ook een etiket bedacht: Computer Vision Syndrome (CVS). Tenslotte blijft het de vraag hoe het zit met schermtijdverslaving. In de vakliteratuur is het nog geen uitgemaakte zaak of hier wel van een verslaving kan worden gesproken. Met name bij het gamen lijken drie type gedragingen aan te geven dat er een probleem is: gebrekkige controle over het gamen, gamen krijgt prioriteit boven andere activiteiten, doorgaan met gamen ondanks negatieve consequenties.

Beeldschermgebruik vormt een probleem in gezinnen

Op basis van enquêtes en schattingen lijkt bij een derde van de Nederlandse gezinnen met kinderen het gebruik van beeldschermen een dagelijks probleem te zijn. Er ontbreken goede afspraken of die afspraken worden niet nageleefd. De signalen die wijzen op een probleem bij kinderen zijn:

  • Teruglopende schoolresultaten doordat minder tijd aan huiswerk besteed wordt, of doordat de concentratie minder is
  • Verminderde interesse in andere activiteiten
  • Verminderde interesse in sociale activiteiten
  • Toenemende vermoeidheid (bleek, slap, futloos)
  • Slaapproblemen door blootstelling aan blauw licht
  • Klachten van onrust, prikkelbaarheid
  • Klachten in houding en beweging (rugklachten, nekklachten (whatsapp-nek), duimklachten (swipersduim) en schouderklachten)
  • Slechtziendheid

Geen richtlijn, maar pogingen daartoe

In de GGZ vragen ouders vaak naar een richtlijn voor het gebruik van schermtijd in hun gezin. Een dergelijke richtlijn bestaat nog niet officieel in de GGZ maar er zijn wel pogingen. Op basis van diverse bronnen, met name ook van het Bureau Jeugd en Media, ziet deze richtlijn er op dit moment als volgt uit (Mediaopvoeding, 2018):

  • tot 2 jaar: 5 minuten per dag samen tv-kijken en een paar keer per week samen internetten;
  • 2 - 4 jaar: 5 à 10 minuten per keer, tot maximaal 30 minuten per dag;
  • 4 - 6 jaar: 10 à 15 minuten per keer, tot maximaal 1 uur per dag;
  • 6 - 8 jaar: maximaal 1 uur per dag, verdeeld over periodes van maximaal 30 minuten;
  • 8 - 10 jaar: maximaal 1 à 1½ uur beeldschermtijd per dag;
  • 10 - 12 jaar: maximaal 2 uur beeldschermtijd per dag;
  • 12 jaar en ouder: maximaal 3 uur beeldschermtijd per dag.

Naast de tijd die er aan beeldschermgebruik wordt besteed is van cruciaal belang de plek in huis waar de schermen staan. Als vuistregel kan hierbij gedacht worden aan: geen beeldschermen op slaapkamers en in de keuken. De Wifi kan ’s avonds op tijd worden uitgeschakeld. Hiermee zijn de problemen met schermtijd nog lang niet opgelost want met name het initiëren en handhaven van een richtlijn is niet eenvoudig, zeker bij gezinnen met kinderen tussen de 10 en 18 jaar. Jonge ouders doen er goed aan om afspraken al voordat er kinderen zijn samen helder te vast te stellen en vooral ook zich er zelf aan te houden.

Prof. Dr. Jan Derksen is klinisch psycholoog en maakt met de psychologen Berrie Gerrits, Sander Pas en Mieke Govers deel uit van een projectgroep ‘schermtijd’. Recent verscheen hierover een eerste boek: Preventie psychische aandoeningen bij BSL in Houten.

Foto: J.D. Lasica (Flickr Creative Commons)

Dit artikel is 9427 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (4)

  1. Kinderen kijken op school vanaf de kleuterklassen ook dagelijks op het digibord en steeds vaker compiters en ipads. Als je je aan bovenstaande normtijden houdt dan betekend dat dat er thuis helemaal geen schermtijd is. Anders kom je er ruim overheen.

  2. 3 uur is erg weinig, ik heb engels door gamen en youtube videos geleerd vanaf mijn 10de ik ben nu 15 en beheers engels hierdoor goed, naast dat is het ook nog eens leuk kinderen van mijn leefentijd zie je niet meer buiten en zo is het ook leuk om met elkaar te spreken. En omdat deze mensen vaak ouder zijn en dit niet mee maken weten niet hoe het is, vaak noemen ze ons verslaaf terwijl zij net zo goed op hun mobiel zitten. Zolang er geen verandering komt in gedrag en cijfers en ze blijven sporten vindt ik dat je gewoon langer op de pc,mobiel,ipad ect mag dan iets van 3 uur.

  3. Hallo iedereen
    Het effectief kijken naar een scherm zal uiteraard wel een evolutionaire invloed hebben op ons lichaam . Maar dat is doorheen de geschiedenis steeds aanwezig geweest bij innovaties , uitvindingen en dergelijke,

    De vraag die we ons vooral moeten stellen is ! Wat doen we tijdens die scherm tijd ? Voorbeeld , het lezen van een E book , of het lezen van een traditioneel boek ,
    Het invullen ( vroeger) van een bank overschrijving of internet bankieren.
    Discussies voeren face To face of via sociale media.
    Naar de kroeg ( alcohol) of dating sites (watsapp groepen en dergelijke) (valse persoonlijkheden)
    Mode en buty tijdschriften of instagram .
    En zo voort !

    Het betreft momenteel een sociaal vraagstuk waar de niet scherm generatie ten opzichte van de scherm generatie zich zorgen maakt , en de doorheen de geschiedenis aanwezige generatie conflicten zich nu uiten rond deze recente technologie,

    Hoe veranderd ons sociaal gedrag en welke invloed heeft dat op de omgang tussen generaties !

    Verlies niet uit het oog dat de tienergeneratie niet beter weet , en deze technologie een normaliteit is van af hun geboorte.

    Ik ben vader van drie tieners in co ouderschap , en merk dat als er een balans kan ontstaan tussen , ontdekken wat essentieel is voor hun ( contact met vriendjes , mama , school , agenda’s beheren ( magister) contact met mij op weg naar school of sportclubs , dit positieve scherm tijd is !

    U tube instagram Snapchat en dergelijke schuilt een mogelijk misbruik of slechte invloed maar dit is vooral onderhevig aan hoe het individu het gebruikt ,

    Dus mijn conclusie , de schermtijd zelf is niet zo gevaarlijk maar het sociaal gebruik er van !

    Met een hamer kan men een huis bouwen , maar ook iemand dood slagen , als ik het in beeldtaal zou omschrijven .

  4. beste Thierry,
    ik, als opa (61) van 2 kleinkinderen (meisje bijna 11 en jongen 9) ben het volkomen met je eens. dat ‘schermtijd’ niet altijd negatief hoeft te zijn, maar dat het afhangt van wát kinderen (mensen) doen op hun schermen.
    en dat er, zoals je aangeeft, een verschuiving plaatsvindt van offline activiteiten zoals het lezen van een fysiek boek, het hebben van face-to-face contacten enz naar online activiteiten die deze zelfde behoeftes stillen.
    waar ikzelf me zorgen over maak, is dat jonge kinderen van 9 en 10, zoals mijn kleinkinderen, urenlang per dag bezig zijn met gamen en social media zoals youtube , tik-tok en snapchat. het meisje zit soms vier uren per dag op tik-tok en is bezig met dansjes en uiterlijk (haren geblondeerd, nagels gelakt, deogebruik). de jongen gaat op in games en fantaseert over robotten, wapens en nieuwe games. ik zie het met lede ogen aan.
    vanuit de ouders zit er nauwelijks rem op schermgebruik. zij ondernemen wel verschillende dingen met de kinderen, vooral in het weekend zoals lange wandelingen maken, fietsen. ze zijn beiden met hun carriere bezig en vaak is het handig als de kinderen -geobsedeerd- (té) lang achter hun scherm zitten en zij kunnen werken/studeren. de kinderen zitten allebei op scouting en sinds kort op sportles. gelukkig!
    wat ikzelf merk is dat ze toch wel heel afhankelijk zijn van telefoon (het meisje) en games (de jongen). zelfs op het toilet of tijdens eten wordt een serie op Netflix gevolgd, vooral door het meisje.
    wat mij opvalt en verontrust is dat zoveel schermgebruik per dag ten koste gaat van ‘offline’ activiteiten . ook de onrust als een melding komt op een scherm. het meest verontrust me dat ze vaak vluchten in hun schermpje. als een sociale situatie moeilijk wordt, bijvoorbeeld. dat ze zich dan terugtrekken uit die situatie en dat hen daar niet op gewezen wordt. ook dat het vaak lijkt alsof de omgeving niet bestaat. niet deelnemen aan gesprekken, geen hallo of tot ziens. want helemaal in beslag genomen. ik zie geen enkele discipline hier in, noch van de ouders uit, noch van henzelf.
    ik maak er zelden een opmerking over, omdat ik weet dat dat averechts werkt. dan wordt opa afgedaan als ‘ouderwets’ en niet met de tijd meegaand.
    ik maak me echter best grote zorgen hierover. het zijn slimme kinderen die op deze leeftijd, zoals elk kind, de wereld leren kennen en kennis als een spons in zich opslurpen. ik vind het zoooo zonde dat die kennis en kennismaking met wat de wereld te bieden heeft, voor een overgroot deel bestaat uit het consumeren van inhoudsloze zaken. ik kijk vaak met ze mee en zie dan dat ze, in mijn ogen, worden ze volgestopt met zaken zoals bijvoorbeeld onzinnige youtubefilmpjes en alsmaar de boodschap van hoe belangrijk het uiterlijk is.
    ik vind dat afstompend. zeker bij kinderen van deze leeftijd. terwijl er zoveel te zien is, op youtube of elders op het wereldwijde web, over zinniger zaken.
    maar daar hebben ze geen weet van of geen interesse in. mijn inziens leren ze nu hele verkeerde zaken aan, die later waarschijnlijk weer -met pijn en moeite- afgeleerd moeten worden.
    ik had gehoopt dat mijn dochter en schoonzoon, als hoger opgeleide mensen, wat kritischer met het schermgebruik van hun kinderen om zouden gaan, maar helaas is dat niet zo. wat kan ik doen, als betrokken opa, aan deze ontwikkeling?
    ik zou willen dat mijn kleinkinderen opgroeien tot evenwichtige volwassenen en niet als afgestompt product van en gevormd door social media en games. dat ze weet hebben van al die andere zaken in de wereld die het leven interessant maken.
    ik wil er met alle liefde mijn tijd en energie in steken. maar op welke manier, zonder hen en hun ouders tegen me in het harnas te jagen? tot dusver doe ik zoveel mogelijk creatieve, culturele, beweeg- of natuur activiteiten met hen. waar ze meestal voor in zijn en erg leuk vinden.
    fijn als ik een reactie ontvang op mijn verhaal, misschien zie ik het te zwart-wit….
    alvast dankjewel!
    ongeruste opa Stan

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *