Manifest voor afschaffing van de ggz onrustbarend doch gebrekkig

Het manifest van Ed van Hoorn voor afschaffing van de ggz eerder op deze site rammelt aan alle kanten, meent kinder- en jeugdpsycholoog Bert Vendrik. Maar het is ook een onrustbarend signaal: de ggz functioneert inderdaad ronduit slecht. Vendrik plaats kanttekeningen bij Van Hoorns manifest en komt met alternatieven.

Ed van Hoorn stelt dat burgers ondanks maatschappelijke en iatrogene schade blijven roepen om meer ggz, terwijl de psychiatrie een pseudowetenschap is en de invloed van de farmaceutische industrie op psychiaters heeft geleid tot een ‘tsunamistisch’ medicijngebruik. De burger is verslaafd aan de ggz en Van Hoorn bepleit een abolitie, een afschaffing van deze slavernij. Hij schept genoegen in zijn exercitie, schuwt de grote woorden niet. Over zijn vijfstappenplan wil ik de volgende vijf opmerkingen maken. Tot slot wil ik ingaan op een meer levensvatbaar alternatief.

Het manifest is teken van een onrustbarende werkelijkheid…

Het manifest is een teken aan de wand, het is gestoeld op reële geluiden, de ggz kraakt in haar voegen. Denk aan de wachtlijsten, de eindeloze intake- en indicatieprocedures, aan de vruchteloze opdeling in zorgpaden in een onoverzichtelijke en gebureaucratiseerde sector.

Denk ook aan de geïnstitutionaliseerde ontrouw door het veelvuldige wisselen van zorgverlener, aan de matige effectiviteit en last but not least de maatschappelijke stigmatisering en uitstoting van cliënten. Het psychofarmacagebruik loopt inderdaad huizenhoog op. De ggz staat er niet fraai op.

… en onvolledig

Van Hoorn lijkt alleen de ggz voor de meer ernstige psychiatrische problematiek voor ogen te hebben. Hij heeft het niet over het stuwmeer aan lichte en matige psychische problematiek. Er zijn talrijke geluiden dat de ggz met name slecht functioneert voor de meer ernstige gevallen, dat betreft met name de grotere instellingen.

Over de duizenden vrijgevestigde psychologen, psychotherapeuten en psychiaters die veelal de iets beter functionerende cliënten behandelen, zijn minder onrustbarende geluiden te horen.

… en arrogant

De burger is verslaafd aan de ggz, heeft dat niet door, en Ed van Hoorn moet ons wakker kussen. Een arrogante stellingname, waarmee hij potentiële cliënten en hun hulpvraag niet serieus neemt. Echter, dat de zorgvraag de twee afgelopen decennia met driehonderd procent is gestegen, doet de wenkbrauwen wel fronsen.

Zijn we domweg verslaafd of zijn fijnzinniger analyses, zoals van Trudy Dehue of Jan Derksen, op hun plaats? Dehue ziet de stijgende zorgvraag als teken van een veeleisende samenleving die steeds beter functionerende burgers behoeft. De ggz als smeerolie van een westerse samenleving, een geluid uit de jaren zeventig dat nog steeds opgeld doet.

Derksen wijst op de afname van hechtingsverbanden met de toename van individualisering. Dit leidt tot toenemend op zichzelf teruggeworpen zijn en daarmee onzekerheid in een geglobaliseerde wereld.

In opvallend contrast met de oplopende zorgvraag lijdt de ggz overigens in tegenstelling tot de lichamelijke gezondheidszorg wel degelijk onder een gebrek aan vertrouwen bij veel burgers, terwijl de effectiviteit van geestelijke en lichamelijke gezondheidszorg gelijk is.

… en het klopt niet

Hoezo is psychiatrie een pseudowetenschap? Het doet me denken aan Baudet die als een lonely wolf tegen de wetenschap in de klimaatverandering ontkent.

De onderzoeken zijn echter duidelijk: psychologische en psychiatrische behandelingen hebben geen kleine of grote maar een ‘matige’ effectiviteit, die vooral gebaseerd is op goede relatievorming, geloof in een positief resultaat en inzet van de cliënt. Voeg daarbij een kleine rol voor een goede methodische aanpak. Al deze aspecten zijn, anders dan Van Hoorn schetst, wel degelijk te beïnvloeden.

… en biedt een ontoereikend alternatief

Het programma van Van Hoorn is dat we minder pillen moeten slikken, dat de discriminatie en uitstoting van mensen met ‘ingewikkelde psychische levens’ moet stoppen, dat zorg en huisvesting gescheiden moet worden, en dat mensen elkaar moeten helpen. Goede voornemens, maar ik denk dat mensen met psychisch lijden in hun wanhoop veel meer nodig hebben.

De ggz heeft hiertoe ondanks de vele huidige gebreken het nodige te bieden aan oprechte zorg en gefundeerde behandeling. Deze zorg voor kwetsbare burgers tekent een moderne rechtsstaat. Gooi dat alsjeblieft niet weg en denk creatief na over de hoognodige baanbrekende veranderingen.

Maar hoe dan wel?

Die hoognodige veranderingen omvatten mijns inziens onder meer het vergaand terugsnoeien van de bureaucratie en van de rol van de DSM, het terugdringen van de eindeloze intake- en indicatieprocedures en de specialistische zorgpaden en het herwaarderen van een meer generalistisch behandelmodel. Hiermee is niet gezegd dat generalistische behandeling beter werkt, alhoewel het verschil veel kleiner is dan sommige wetenschappers ons willen doen geloven. Het bijkomende voordeel van het niet wisselen van zorgverlener is echter essentieel voor het behandelingsresultaat.

Zorgverleners kunnen weer trouw blijven aan hun cliënt, weer verantwoordelijkheid en roeping gaan voelen. In die ggz krijgen professionals meer ruimte op basis van vertrouwen én mogen ze tegen hun cliënten zeggen dat behandeling lang niet altijd werkt, zonder dat de instelling het op de zenuwen krijgt – de marktwerking wordt immers teruggedrongen.

Bert Vendrik is Kinder- en Jeugdpsycholoog in een praktijk voor generalistische en specialistische ggz in Beuningen. Hij is tevens publicist. Onlangs verscheen van zijn hand het boek ‘Kairos en Chronos in de ggz, op zoek naar een evenwicht tussen bezieling en orde’, 2019. Zie www.bertvendrik.nl

 

Foto: Just Another Shot (Flickr Creative Commons)

Dit artikel is 2031 keer bekeken.

Reacties op dit artikel (3)

  1. “Hoezo is psychiatrie een pseudowetenschap? Het doet me denken aan Baudet die als een lonely wolf tegen de wetenschap in de klimaatverandering ontkent.”

    Dit is natuurlijk het argument van iemand dat door een wesp gestoken is. Een argument waarvan je mag verwachten dat een psycholoog zich ervan bewust is dat het een uitsluitingsmechanisme bevat. Een hele onfrisse ook, door de verwijzing naar Therry Baudet met wie Ed van Hoorn zich niet eens tot wenst te verhouden.

    Ik zal een logisch argument geven aan Bert Vendrik waarom psychiatrie wel berust op pseudowetenschap, in het bijzonder de statistische wetenschap.

    1. Alle levende processen hebben dezelfde oorsprong, berusten op dezelfde principes. Het beste model wat we momenteel hebben is die van de evolutietheorie, het neo-darwinisme. Dit model is algemeen aanvaard omdat het ons een mechanische verklaring biedt met betrekking tot evolutie. Het argument van aanvaarding is echter een drogreden, evolutie heeft Darwin namelijk zelf verwoord onder de noemer toeval, juist daar moet de mechanische verklaring gevonden worden.

    2. Richard Dawkings heeft op een heel belangrijke wijze bijgedragen aan de evolutietheorie. Wat hij namelijk heeft aangetoond is dat niet de soort maar het individu bepalend is voor evolutie. Wie zegt mij dat bovenstaande uitspraak van Bert Vendrik dat als een door een wesp gestoken reageert, dat een wetenschappelijke consensus bevat, juist niet probeert tegen te houden?

    3. De Newtoniaanse wetenschap dat vervangen is door de theorie van Einstein is succesvol omdat het adequate voorspellingen doet. In een laboratoriumopstelling kunnen we onder gecontroleerde omstandigheden een bal naar een kegel doen laten rollen met telkens hetzelfde resultaat. Ik denk dat er momenteel miljoenen statistische data in omloop zijn met betrekking tot psychologie en levende wetenschap in het algemeen dat niet aan deze eis voldoet. Ik vermoed dat ik niet overdrijf.

    4. Met 3 kun je twee kanten op. Je kunt stellen dat we niet alle factoren in het zicht hebben waardoor we de statistische gegevens niet kloppen. Hoe meer informatie ons ter beschikking komt zal uitwijzen dat evolutie, psychiatrie, aan universele wetmatigheden voldoet. Bert Vendriks heeft geen andere keus dan deze zienswijze aan te nemen! Dit is de overeenkomst dat Bert Vendriks met een anti-collega als Jordan Peterson gemeen heeft! Dit is ook de reden dat links- of rechtsom altijd door wespen gestoken zal worden omdat Ed van Hoorn de levende wetenschap ondermijnt. De nader kant namelijk die je op kunt is namelijk te erkennen dat evolutionaire aanpassingen niet aan een universeel principe voldoet zoals de Newtoniaanse wetenschap.

    5. Het feit dat evolutionaire aanpassing in het individu gelegen zit en de miljoenen statistische gegevens die ons elke keer weer opnieuw aantonen dat er een paar gevallen zijn die toch net weer anders reageren zou ons tot de zienswijze kunnen brengen dat de bal niet altijd de kegel doet omverwerpen, dat de levende wetenschap niet aan het universele principe voldoet.

    6. 5 klopt met de principes van de evolutietheorie. Leidse studenten hebben de evolutie van biergistcellen overnieuw gedaan. Om een paar biergistcellen te laten evolueren heb je waarschijnlijk een miljard cellen nodig.

    Bovenstaande uitspraak van Bert Vendrik voldoet eveneens aan de principes van Darwin. Een zelfde soort uitspraak als een brullende beer dat zijn macht wil laten tonen. Of een wetenschappelijke consensus, Chimpansees die met elkaar verbonden sluiten om gezamenlijk macht te verkrijgen. Mij is altijd geleerd dat wetenschap draait om theoretische onderbouwing, maar het blijkt elke keer weer opnieuw dat lonewolf Ed van Hoorn en vele anderen, door uitspraken uitgesloten worden uit de discussie die logisch niet in de haak zijn. maar dat is natuurlijk ook de reden dat een zeer gerespecteerd wetenschapfilosoof als Bruno Latour door velen gezien wordt als een enfant terrible. Nietwaar?

  2. Leuk, een discussie over de psychiatrie als pseudowetenschap. Ik heb twee andere argumenten dan van Emmerik. Wat mij betreft lijkt de psychiatrie erg op filosofie. In de filosofie vertellen mensen verhalen tegen elkaar maar ook tegen de buitenwereld. Verhalen over hoe je de wereld zou kunnen zien; verhalen die soms diametraal tegenover elkaar staan. Dat doet de psychiatrie ook, je kunt psychische eigenaardigheden zo bekijken maar ook zus. Je kunt er dit van vinden maar ook dat. De psychiatrie stroomt uit in een delta van opvattingen. Dat is leuk om te doen, speculeren over hoe het zit en op zich is daar niks mis mee. Het gaat pas mis als de psychiatrie in te grote schoenen gaat staan en haar narratieve, speculatieve karakter loslaat door uitspraken over ‘de waarheid’ te doen en die af te dwingen. Ook al zijn die uitspraken brokkelig, lokaal, voorlopig. De geschiedenis van de psychiatrie is niet anders dan een lange stoet van speculaties over hoe de werkelijkheid in elkaar zou kunnen steken. Ondank de grote medisch- biologische-farmacologische olifanten die al decennialang in de coulissen staan te stampen en defintief willen verklaren hoe het ‘is’ maar nog nooit een muisje hebben gebaard. Het verschil nu met filosofie is dat filosofische betogen figuurlijk in je hoofd kunnen gaan zitten terwijl de psychiatrie letterlijk in je hoofd wil. Als het moet met harde of zachte dwang, met pillen, met sondes, met shocks. En dat noem ik dus een pseudowetenschap, een lettelijke ontsporing en ontaarding van het narratief.
    Een tweede argument is het empirische argument. Als 1 persoon met 1 verhaal at random naar vijf psychiaters/psychotherapeuten gaat is de kans groot dat hij met vijf verschilende verhalen, interpretaties en betekenissen thuiskomt. In de psychiatrie treffen we scholen, tradities, academische paleizen, goeroes en gecorrumpeerd onderzoek. Maar dat is toch geen wetenschap?

  3. Jammer, hoe interessant ook allemaal, deze uitwisseling gaat volledig voorbij aan de kern van het aangesneden probleem. Er wordt geen oplossing of antwoord gegeven op de stelling dat de ggz niet functioneert. Voorts gaat het ook voorbij aan de mensen die er gebruik van maken omdat zij lijden aan mentale problemen die zijzelf met hun omgeving niet langer kan oplossen. Misschien moet eerst maar eens onderzocht worden welke factoren een bijdrage leveren aan gesteld probleem.

Reageer

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *