Het was voor mij een vreemde gewaarwording om op een respectabel Nederlands forum een debat aan te treffen waarin de huidskleur en de geaardheid van deelnemers ertoe doet. Kennelijk hebben opvattingen een huidskleur. Soit, zoals de een vrij is om de ‘witte’ ideeën van Jolande Withuis te weerspreken, zo is de ander vrij om dat te doen met de ‘bruine’ ideeën van Derrazi & Hegazy en Ardon & Daru.
Marginalisering
Aanleiding voor het debat is een inleiding door socioloog en schrijver Withuis tijdens de Nacht van de Sociologie. Op die bijeenkomst betitelde zij de keuze om een hoofddoek te dragen en intersectionaliteit als nep-feminisme. Haar criticasters stellen in reacties op Socialevraagstukken.nl dat Withuis daarmee niet-witte vrouwen marginaliseert. Ze zou geen oog hebben voor hun unieke perspectieven noch rekening houden met de onderdrukking die niet-witte vrouwen ervaren. Jammer dat de auteurs van de reacties, Derrazi & Hegazy en Ardon & Daru, ons vervolgens niet vertellen wat die perspectieven en onderdrukking dan precies inhouden.
We dulden de islam net zo veel als het christendom, maar wel achter de voordeur graag
Maar stel dat Withuis’ criticasters gelijk hebben en moslima’s gemarginaliseerd of uitgesloten worden vanwege het dragen van een hoofddoek, is dat dan omdat de islam in Nederland niet wordt getolereerd? Het antwoord kan kort zijn: we dulden de islam net zo veel als het christendom, dus allebei achter de voordeur graag.
De enige reden waarom het debat over de hoofddoek alleen vrouwen met een islamitische achtergrond treft, is omdat de islam vrouwen dicteert om er een te dragen. Opmerkelijk is dat hun broeders in het geloof weliswaar het religieuze recht op het dragen van een hoofddoek claimen, maar er zelf nooit een omdoen. Evenmin zijn er in Nederland voorbeelden van vrouwen die normaliter een hoofddoek dragen, maar deze bij wijze van protest afdoen om op te komen voor het recht om géén hoofddoek te dragen.
In sommige gezinnen met een migratieachtergrond slaan ouders hun dochters, omdat zij zich niet conformeren aan barbaarse kuisheidsnormen. Daarmee zeg ik overigens niet dat in gezinnen zonder migratieachtergrond alles koek-en-ei is, maar omdat Derrazi et al graag de aandacht vestigen op het specifieke van een groep, bij deze.
Seksisme
Hoe noemen we een dictaat dat zuiver gericht is op vrouwen? Voor zover mij bekend, heet dat seksisme. De religieuze hoofddoek is waar de institutioneel seksistische aard van religie tot substantie komt.
Keuzen hebben consequenties
Hier een mening over hebben, is niet het opleggen van een keuze, zoals Derrazi & Hegazy en Ardon & Daru suggereren. Iedereen is vrij om een hoofddoek wel of niet te dragen. Keuzen hebben consequenties. Als je ervoor kiest om met een seksistische uiting rond te lopen en weigert deze af te doen, dan zul je moeten accepteren dat je niet kan werken op plekken waar seksisme evenals racisme en homofobie uit den boze zijn.
Is het feministisch wanneer een vrouw er in vrijheid voor kiest om een hoofddoek te dragen, zoals de criticasters van Withuis betogen? Misschien, maar dan zou diezelfde vrouw er ook in alle vrijheid voor moeten kunnen kiezen om geen hoofddoek op te zetten.
De Grondwet geeft juridische grenzen aan: het louter pretenderen van een religieuze uiting is niet voldoende
Individuele uitingen en interpretaties van religie kunnen zich niet a priori beroepen op godsdienstvrijheid. De Grondwet geeft juridische grenzen aan: het louter pretenderen van een religieuze uiting is niet voldoende. Uiteindelijk is het de rechter die bepaalt wat wel en niet als zodanig kwalificeert. In die beoordeling moet de eiser op basis van gezaghebbende bronnen aantonen waarom diens religie een en ander dicteert. Bekende voorbeelden daarvan zijn het Sint Walburga-arrest van de Hoge Raad in 1986 en de uitspraak van de Raad van State in 2018 over de Kerk van het Vliegend Spaghettimonster.
Wat kunnen we leren van de islamitische bronteksten die het dragen van een hoofddoek aan vrouwen dicteren? Het gebod beoogt een kuisheidsnorm op te leggen en brengt onderscheid aan tussen vrije vrouwen en slavinnen. Saillant detail daarbij is dat deze dictaten zijn verordonneerd door een profeet die vrouwen als cadeaus aannam en hen vervolgens als seksslavinnen hield. Ik laat het aan de lezer over om te beoordelen of dit feministisch is.
Aanfluiting
Ik vind het een aanfluiting dat het dragen van een hoofddoek wordt gepresenteerd als feminisme. Het is voor mij onbegrijpelijk dat feministen zich scharen achter een religieus dictaat waar wereldwijd miljoenen vrouwen en meisjes met grof geweld aan worden onderworpen, óók in Nederland.
Feminisme staat voor de vrijheid om zelf te kiezen
Waar gaat feminisme ook alweer over? Het gaat in essentie over de vrijheid van zowel mannen als vrouwen om hun leven naar eigen inzicht in te richten, zonder de beperkingen van sekserollen en andere patriarchale onderdrukkingsmechanismen. Feminisme staat voor de vrijheid om zelf te kiezen. Rechtgeaarde feministen kunnen geen seksistisch dictaat zoals een hijab ondersteunen. Ieder is natuurlijk vrij om een hoofddoek te dragen, want feminisme staat voor de keuzevrijheid, maar de keuze zelf is absoluut niet feministisch.
Izz ad-Din Ruhulessin (1986, zij/hen) studeerden opeenvolgend Arabisch en Islam, en politicologie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Vervolgens zijn zij in de private sector gaan werken. Daarnaast publiceerden zij eerder in de Volkskrant, Het Parool, en Wereldjournalisten, en zijn zij een terugkerende gast bij de Ik Ga Leven podcast van schrijfster Lale Gül en wetenschapper Ömer Uyar.
Foto: Chris Ford (Flickr Creative Commons)